Kỳ tích giống lúa Việt Nam tạo nên trên những cánh đồng Caribe

Là một trong số bốn đối tác của Hợp tác xã Tín dụng và Dịch vụ Abel Santamaría, tại Los Palacios được tham gia mô hình của Chương trình hợp tác sản xuất lúa gạo Việt Nam – Cuba, nông dân Jesús Roberto Miranda Pérez không khỏi bất ngờ trước năng suất cũng như chất lượng mà các giống lúa Việt Nam mang lại, một kỳ tích trên những cánh đồng đất đỏ mà những nông dân Cuba chưa bao giờ nghĩ đến.

Trả lời trên Đài phát thanh Guamá, ông Jesús Roberto Miranda Pérez cho biết, cánh đồng gần 2ha của mình, ông được các chuyên gia của Việt Nam hướng dẫn, chuyển giao gói kỹ thuật canh tác lúa tiên tiến.

“Họ mang đến cho chúng tôi những hạt giống rất tốt, năng suất đạt ​​khoảng 8 tấn/ha. Các loại vật tư nông nghiệp của Việt Nam cũng rất chất lượng, trước đây chúng tôi thiếu hụt trầm trọng các loại vật tư phục vụ sản xuất nhưng giờ đây, nhờ sự hỗ trợ của các chuyên gia Việt Nam mọi thứ đều thuận lợi”, ông Jesús Roberto Miranda Pérez nói.

Ông Jesús Roberto Miranda Pérez chỉ là một trong số rất nhiều nông dân Cuba được hưởng lợi từ Dự án hợp tác Việt Nam - Cuba phát triển sản xuất lúa gạo ở huyện Calimete, tỉnh Matanzas. Và chỉ sau một thời gian triển khai, kỳ tích đã xuất hiện trên những cánh đồng đất đỏ của quốc gia vùng Caribe này.

Năm 2024, Cuba ghi nhận mức nhập khẩu gạo thấp nhất từ trước đến thời điểm đó, chỉ 210.000 tấn, nhờ sản lượng lúa nội địa tăng đột phá từ các mô hình hợp tác với Việt Nam.

Báo cáo của Ban quản lý Dự án hợp tác Việt Nam - Cuba phát triển sản xuất lúa gạo ở huyện Calimete, tỉnh Matanzas giai đoạn 2020-2025 cho thấy, tại mô hình trình diễn số 4, năng suất lúa đạt 11,16 tấn/ha/2 vụ/năm, vượt xa mục tiêu 10 tấn/ha/năm và cao gấp 3-4 lần so với năng suất trung bình toàn quốc.

Ở quy mô sản xuất đại trà (mô hình 5), năng suất bình quân đạt 5,31 tấn/ha, cao gấp 3 lần so với mặt bằng chung của ngành lúa gạo Cuba. Tổng sản lượng lúa thu hoạch trong vụ đông 2024-2025 đạt 13.005,54 tấn, trong đó riêng mô hình 5 đóng góp 10.368,49 tấn.

Để đạt được kết quả này, hệ thống hạ tầng trên đồng lúa Cuba đã được đầu tư đồng bộ với 4.708 ha được san phẳng bằng công nghệ laser, 2.757km đường giao thông nội đồng được nâng cấp, 5.942km kênh mương được cải tạo. Đáng chú ý, 29.207 lượt nông dân, kỹ thuật viên và cán bộ quản lý Cuba đã được tập huấn về quy trình trồng lúa. Đặc biệt, 25 giống lúa Việt Nam đã được đưa vào thử nghiệm tại Cuba.

Một mô hình trong dự án hợp tác trồng lúa giữa Việt Nam - Cuba. Ảnh: TTXVN.

Đặc biệt, dự án hợp tác sản xuất lúa gạo Việt Nam – Cuba đã có bước tiến đáng kể từ sau chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Cuba tháng 9/2024. Trong chuyến thăm, lãnh đạo Việt Nam và Cuba đã ra Tuyên bố chung về tăng cường quan hệ đoàn kết truyền thống, hữu nghị đặc biệt, hợp tác toàn diện trong giai đoạn mới, trong đó có triển khai mô hình mới về hợp tác sản xuất nông nghiệp nhằm hỗ trợ Cuba gia tăng sản lượng và năng lực sản xuất tại chỗ.

Thực hiện chỉ đạo về hợp tác Việt Nam hỗ trợ Cuba trong sản xuất lúa gạo, Chính phủ Việt Nam đã cử đoàn chuyên gia và tài trợ một số giống lúa của Việt Nam để gieo trồng tại đất nước Cuba. Doanh nghiệp tư nhân Agri VMA của Việt Nam đã thuê 1.000ha đất tại huyện Los Palacios, tỉnh cực Tây Pinar del Río của Cuba, để trồng lúa trong vòng 3 năm. Kết quả thật bất ngờ, ngay trong vụ đầu tiên vào năm 2025, năng suất lúa Việt Nam trên đất Cuba đã đạt con số ấn tượng 7,2 tấn/ha, cao hơn nhiều so với mức trung bình 1,6 tấn/ha của địa phương.

Thành công này đến từ việc áp dụng đồng bộ công nghệ Việt Nam, bao gồm giống lúa lai, phân bón, thuốc trừ sâu và kỹ thuật canh tác tiên tiến. Một trong những giống lúa vừa xuất hiện đã gây “sốt” ở Cuba là giống CT16, giống lúa do PGS.TS - Anh hùng lao động Nguyễn Thị Trâm cùng các cộng sự của Học viện Nông nghiệp Việt Nam nghiên cứu, lai tạo từ năm 2008.

Doanh nghiệp Việt sẵn sàng khai phá những cánh đồng đất đỏ Cuba

Thành công của dự án được thực hiện ngay sau chuyến thăm Cuba của Tổng Bí thư Tô Lâm đã mở ra những cơ hội hợp tác rộng mở chưa từng có giữa doanh nghiệp doanh nghiệp Việt Nam - Cuba, củng cố thêm mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước.

Những ngày đầu tháng 12/2025, một hợp đồng liên doanh kinh tế quốc tế đã được ký kết giữa Công ty Hoàng Gia Việt của Việt Nam và Công ty Nông nghiệp Alquizar thuộc Tập đoàn Doanh nghiệp Nông-Lâm nghiệp Artemisa của Cuba, mở ra cơ hội khai phá, gieo thêm những hạt giống vàng của Việt Nam trên đất đỏ Cuba.

Theo đánh giá của Đại sứ Việt Nam tại Cuba Lê Quang Long, đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại đơn thuần, mà còn là minh chứng cho nỗ lực ngoại giao kinh tế tích cực của Đại sứ quán Việt Nam tại Cuba.

Ông Nguyễn Khắc Hoàng, Giám đốc điều hành của Liên doanh Nông nghiệp Quốc tế Hoàng Gia Việt nói về lý do ký kết hợp đồng liên doanh kinh tế quốc tế này: “Đất đai ở Cuba, với màu đỏ đặc trưng và cấu trúc tơi xốp, sở hữu chất lượng không thể phủ nhận. Cả khí hậu và điều kiện thời tiết đều thuận lợi cho nhiều loại cây trồng, đặc biệt là các loại củ và cây công nghiệp ngắn ngày. Chúng tôi tin tưởng rằng vùng đất này sẽ có khả năng tạo ra sự giàu có thực sự".

Với 2.000ha đất được phía Cuba giao, Công ty Hoàng Gia Việt đã xây dựng một kế hoạch canh tác hợp lý và hiệu quả, dựa trên việc chia đất để chuẩn bị trong thời gian năm tháng, nhằm đảm bảo hai vụ thu hoạch bội thu mỗi năm.

Theo hợp đồng được ký, dự án hợp tác có thời hạn 25 năm và có thể gia hạn. Một cam kết tài chính nổi bật được nêu trong hợp đồng là khoản kinh phí lên tới 50,56 triệu USD từ phía Việt Nam để cung cấp máy móc thiết bị, bao gồm 29,1 triệu USD cho thiết bị công nghệ và 21,45 triệu USD cho phương tiện vận tải phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Trong khi đó, sau thành công của vụ đầu tiên, Công ty TNHH Cường Tân (trụ sở tại Ninh Bình) - doanh nghiệp đang nắm giữ bản quyền giống lúa CT16 đang lên kế hoạch giao 400 tấn giống lúa CT16 cho nông dân Cuba canh tác ở những vụ tiếp theo. Ông Đoàn Văn Sáu, Giám đốc Công ty TNHH Cường Tân cũng không giấu tham vọng muốn được thuê đất để mở rộng đầu tư sang trồng lúa ở Cuba.

Được biết, theo đặt hàng của Công ty Nông nghiệp tư nhân Agri VMA, Công ty TNHH Cường Tân đã đưa sang Cuba 200 tấn giống lúa CT16 cùng với đội kỹ thuật cùng với nhóm chuyên gia hỗ trợ nông dân trồng lúa. Sự kết hợp giữa giống lúa chất lượng cao và kỹ thuật canh tác tiên tiến là chìa khóa giúp giống lúa CT16 đạt năng suất 7 - 8 tấn/ha ngay trên đất Cuba, cao gấp đôi so với năng suất trung bình của nhiều giống lúa đang trồng tại Cuba.

"Thời tiết ở Cuba có sự chênh lệch rất lớn nhiệt độ giữa ngày và đêm, nếu nhiệt độ ban ngày có thể đạt 33 - 34 độ C thì ban đêm nhiệt độ có thể xuống đến 17 - 18 độ C. Và chúng tôi đánh giá, điều kiện thời tiết này lại vô cùng lý tưởng cho giống lúa lai 3 dòng CT16 phát triển vì nhờ ưu thế lai nên giống lúa này có thể thích nghi được ở nhiều điều kiện thời tiết khác nhau, trong khi các giống lúa thuần sinh trưởng, phát triển kém hơn nếu trong điều kiện thời tiết có sự chênh lệch quá lớn trong ngày", ông Sáu thông tin thêm.

Đặc biệt, theo ông Đoàn Văn Sáu, với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu như ở Cuba, nông dân nước bạn hoàn toàn có thể canh tác được 3 vụ lúa/năm với giống CT16.

PGS.TS Nguyễn Thị Trâm, tác giả chính của giống lúa CT16 cho biết, giống CT16 có khả năng chống đổ và chịu lạnh tốt. "Vì nó năng suất cao, chống đổ ngã tốt, ít sâu bệnh nên giống lúa này rất phù hợp phát triển ở những vùng đang gặp áp lực về an ninh lương thực, điều kiện sản xuất lúa còn nhiều khó khăn như Cuba", bà Trâm nói thêm.

Tại mô hình trình diễn số 4, năng suất lúa đạt 11,16 tấn/ha/2 vụ/năm, vượt xa mục tiêu 10 tấn/ha/năm và cao gấp 3-4 lần so với năng suất trung bình toàn quốc. Tổng sản lượng lúa thu hoạch trong vụ đông 2024-2025 đạt 13.005,54 tấn, trong đó riêng mô hình 5 đóng góp 10.368,49 tấn.

Theo KHÁNH NGUYÊN/ DÂN VIỆT