Tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để phát triển nghề trồng nấm ở Đắk Lắk

Đắk Lắk là vùng nông nghiệp lớn của Tây Nguyên cũng như cả nước với nhiều cây trồng chủ lực như cà phê, cao su, sầu riêng, ngô, lúa…

Mỗi năm, ngành nông nghiệp địa phương tạo ra lượng lớn phụ phẩm như rơm rạ, mùn cưa, lõi ngô hay bã cà phê. Nếu không được xử lý hợp lý, những phụ phẩm này dễ trở thành nguồn gây ô nhiễm môi trường.

Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, nhiều cơ sở sản xuất nấm tại địa phương đã nhìn thấy giá trị từ chính những nguồn nguyên liệu trước đây thường bị bỏ đi.

Công nhân cấy phôi và sắp xếp các bịch phôi nấm trên giàn kệ trong nhà trồng nấm tại trang trại của Công ty Cổ phần Thực phẩm Xanh Thành Đồng (xã Hòa Phú, tỉnh Đắk Lắk).
Tại trang trại của Công ty Cổ phần Thực phẩm Xanh Thành Đồng (xã Hòa Phú, tỉnh Đắk Lắk), những dãy nhà trồng nấm nối dài với hàng nghìn bịch phôi được xếp ngay ngắn trên các giàn kệ. Bên trong nhà trồng, không khí luôn được giữ ở mức độ ẩm và nhiệt độ ổn định để nấm phát triển tốt.

Ông Đoàn Xuân Trường, Tổng Giám đốc công ty, cho biết nguyên liệu sản xuất phôi nấm chủ yếu được tận dụng từ các phụ phẩm nông nghiệp như mùn cưa, rơm rạ hay lõi ngô.

“Những nguyên liệu này trước đây thường bị bỏ đi hoặc đốt ngoài đồng, vừa lãng phí vừa gây ô nhiễm môi trường. Khi đưa vào sản xuất nấm, chúng trở thành nguồn nguyên liệu rất giá trị”, ông Trường chia sẻ.

Trên diện tích khoảng 6.000m² nhà trồng nấm, doanh nghiệp đang sản xuất nhiều loại nấm ăn và nấm dược liệu theo tiêu chuẩn VietGAP và ISO 22000:2018.

Nhờ áp dụng quy trình sản xuất sạch và kiểm soát chất lượng chặt chẽ, các sản phẩm nấm của công ty luôn được thị trường đón nhận tích cực. Doanh thu của trang trại hiện ước đạt khoảng 5 tỷ đồng mỗi năm.

“Trồng nấm không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn giúp xử lý phụ phẩm nông nghiệp rất tốt. Nếu được tổ chức sản xuất theo chuỗi, đây hoàn toàn có thể trở thành cơ hội đổi đời cho nhiều nông dân”, ông Trường nói.

Bà Đỗ Thị Tươi, một hộ dân tham gia mô hình liên kết trồng nấm, Bà Đỗ Thị Tươi, một hộ dân tham gia mô hình liên kết, cho biết việc trồng nấm khá phù hợp với điều kiện của gia đình.

“Công việc nhẹ nhàng, linh hoạt về thời gian, rất phù hợp với phụ nữ và người lớn tuổi. Trong lúc rảnh rỗi vẫn có thể tranh thủ làm để tăng thu nhập”, bà Tươi chia sẻ.

Nhiều cơ sở sản xuất nấm khác tại Đắk Lắk cũng đang mạnh dạn đầu tư công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tác động môi trường.

Theo bà Trần Ngọc Diễm Thuần, Giám đốc Công ty TNHH Nấm Cao Nguyên Việt Nam (phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk), đơn vị đã đầu tư hệ thống phun sương tự động và công nghệ sấy nhiệt đối lưu trong sản xuất nấm linh chi.

Nhờ ứng dụng công nghệ mới, doanh nghiệp có thể tiết kiệm khoảng 30% điện năng và 25% lượng nước tưới so với phương thức sản xuất truyền thống. Điểm đặc biệt của mô hình này là quy trình sản xuất gần như không phát sinh chất thải.

“Phần nguyên liệu sau khi trồng nấm nếu vẫn còn dinh dưỡng sẽ được phối trộn với nguyên liệu mới để tiếp tục sản xuất. Phần còn lại được ủ thành phân hữu cơ phục vụ trồng cây”, bà Thuần cho biết.

Nhờ cách làm này, toàn bộ phụ phẩm trong quá trình sản xuất đều được tái sử dụng, tạo thành một vòng tuần hoàn khép kín, vừa tiết kiệm tài nguyên vừa giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Theo các chuyên gia, nghề trồng nấm chính là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay.

Ông Ngô Xuân Nghiễn, Giám đốc Viện Nghiên cứu và Phát triển nấm ăn, nấm dược liệu (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), cho biết sản lượng nấm trên thế giới đã tăng trung bình khoảng 5,5% mỗi năm trong hai thập kỷ qua.

“Ở Việt Nam, nấm được xác định là một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực từ năm 2012. Tuy nhiên, dù nhu cầu tiêu thụ lớn nhưng nước ta vẫn phải nhập khẩu khoảng 40% lượng nấm từ nước ngoài”, ông Nghiễn cho biết.

Theo ông Ngô Xuân Nghiễn, Việt Nam hoàn toàn có lợi thế phát triển ngành nấm nếu biết tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào và đầu tư công nghệ sản xuất hiện đại.

Theo thống kê của Sở NN&MT, hiện toàn tỉnh Đắk Lắk có khoảng 115ha diện tích nhà nuôi trồng nấm với sản lượng đạt hơn 1.800 tấn mỗi năm.

Tuy nhiên, quy mô này vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng của địa phương. Phần lớn các mô hình trồng nấm hiện vẫn ở quy mô hộ gia đình hoặc tổ hợp tác nhỏ lẻ, trình độ kỹ thuật chưa đồng đều.

Việc sản xuất giống nấm tại chỗ còn hạn chế khiến nhiều cơ sở phải nhập giống từ các tỉnh khác, làm tăng chi phí và khó kiểm soát chất lượng.

Bên cạnh đó, khâu chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch chưa được đầu tư mạnh, khiến sản phẩm nấm chủ yếu tiêu thụ dưới dạng tươi và giá trị gia tăng chưa cao.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Đắk Lắk, cho biết nghề trồng nấm có tiềm năng lớn trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh.

“Đắk Lắk có nguồn phụ phẩm nông nghiệp rất dồi dào, đây là lợi thế lớn để phát triển ngành nấm theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Việc tận dụng phụ phẩm không chỉ tăng giá trị sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng”, bà Thủy nhấn mạnh.

Trong thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh sẽ tập trung xây dựng trung tâm sản xuất giống nấm chất lượng cao, hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ thuật mới và khuyến khích hình thành các hợp tác xã, doanh nghiệp liên kết sản xuất – tiêu thụ.

Cùng với đó, tỉnh định hướng xây dựng thương hiệu “Nấm sạch Đắk Lắk”, đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước cũng như xuất khẩu.

Ở Đắk Lắk, những phụ phẩm nông nghiệp từng bị bỏ đi sau mỗi vụ mùa đang dần trở thành nguồn nguyên liệu quý cho nghề trồng nấm. Khi được tổ chức sản xuất bài bản và gắn với chế biến, tiêu thụ, ngành nấm không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho người dân mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.

Theo CÔNG NAM/ DÂN VIỆT