Su su Tam Đảo – đặc sản rau xanh nổi tiếng Phú Thọ

Khí hậu mát mẻ quanh năm, xã Tam Đảo (tỉnh Phú Thọ) không chỉ là điểm đến hút khách du lịch trong và ngoài nước mà còn ghi dấu ấn với du khách bởi một đặc sản dân dã – rau su su. Rau su su Tam Đảo đặc trưng xanh, giòn, hương thơm, vị hậu ngọt mát khi ăn đã trở thành “hương vị nhớ” của nhiều người mỗi khi nhắc đến Tam Đảo.

Những ngày này, đến Tam Đảo dễ dàng bắt gặp những giàn su su xanh mướt, ngọn non mập mạp vươn lên, phủ kín các triền đồi. Trong cái se lạnh đặc trưng, từ tinh mơ, người nông dân đã tất bật thu hái, nhanh tay bó rau, kịp những chuyến xe sớm đưa đặc sản núi cao xuống chợ, đến các nhà hàng, quán ăn, đến với người tiêu dùng khắp nơi.

Không phải ngẫu nhiên mà cây su su bén rễ và phát triển mạnh mẽ tại đây. Với nền nhiệt thấp, độ ẩm cao và đất đai tơi xốp, giàu dinh dưỡng, Tam Đảo sở hữu những điều kiện lý tưởng cho loại cây ưa mát này sinh trưởng quanh năm. Từ chân núi đến sườn đồi, những giàn su su vươn mình đón nắng, cho ngọn non xanh, giòn và mang vị ngọt đặc trưng mà ít nơi có được.

Hiện nay, toàn xã Tam Đảo đã có hơn 100 ha trồng su su, tập trung chủ yếu tại hai vùng sản xuất hữu cơ chuyên canh. Riêng thôn Làng Hà chiếm hơn một nửa diện tích, trở thành vùng trồng lớn nhất, cũng là nơi khởi nguồn cho hành trình phát triển cây trồng này.

Bà Ôn Thị Vàng, một trong những hộ tiên phong trồng su su ở làng Hà, nhớ lại: “Lúc đầu, chỉ trồng ít su su trong vườn nhà để ăn, không nghĩ đến trồng thành vụ, bán kiếm tiền. Nhưng chỉ thời gian ngắn thử nghiệm vườn nhà, cây su su trở thành cây cho thu hoạch mang về thu nhập chính, giúp gia đình tôi không còn thiếu thốn, rồi vươn lên khá giả".

Theo bà Vàng, cây su su dễ trồng, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp, lại hợp với khí hậu vùng núi nên bà con nhanh chóng bảo nhau trồng nhân rộng.

"Bà con nông dân Tam Đảo chúng tôi vui mừng, hãnh diện lắm, bởi ai ai đến đây du lịch cũng thưởng thức bằng được các món ăn chế biến từ rau su su, đặc biệt nổi tiếng là su su xào. Nhiều du khách còn xuống tận ruộng, thích thú chụp ảnh, trò chuyện hỏi mua rau su su về làm quà nhiều lắm...", bà Vàng nói.

Phát triển thành vùng chuyên canh su su theo hướng an toàn

Cây su su Tam Đảo cho thu hoạch liên tục từ tháng 10 âm lịch đến tháng 4 năm sau. Giá bán ổn định từ 9.000–12.000 đồng/kg, thời điểm trái vụ người dân thu hoạch đến đâu, thương lái thu mua hết đến đó, giá tăng lên đến 30.000 đồng/kg. Nhờ đó, thu nhập từ cây su su cao hơn hẳn so với nhiều loại cây trồng truyền thống.

Không chỉ mở rộng diện tích, người dân Tam Đảo đang từng bước thay đổi phương thức canh tác theo hướng an toàn, bền vững. Chị Lý Thị Hai, thôn Làng Hà, cho biết gia đình chị có hơn 10 sào su su sản xuất theo hướng hữu cơ.

“Chúng tôi sử dụng phân vi sinh, hạn chế tối đa hóa chất, không dùng thuốc trừ cỏ. Làm kỹ hơn, vất vả hơn nhưng bù lại chất lượng ngọn su su tốt, bán được giá cao và ổn định đầu ra”, chị Hai chia sẻ.

Nhờ tuân thủ quy trình sản xuất sạch, sản phẩm su su Tam Đảo ngày càng được thị trường ưa chuộng. Nhiều năm nay, loại rau này không chỉ giúp người dân cải thiện thu nhập mà còn trở thành cây xóa đói giảm nghèo hiệu quả.

Gia đình chị Trần Thị Hà cũng là một trong những hộ gắn bó lâu dài với cây su su ở xã Tam Đảo. Với hơn 5 sào đang canh tác, mỗi vụ thu về hơn 15 triệu đồng/sào.

“Cây su su phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Khi trời ấm, năng suất đạt 35-40kg/sào, còn trời lạnh thì giảm còn 10-15kg. Dù vậy, thu nhập vẫn cao hơn nhiều so với trồng lúa hay cây màu khác”, chị Hà cho biết.

Theo chị Hà, các công đoạn trong trồng su su không nặng nhọc nhưng đòi hỏi chăm chỉ. Để đảm bảo rau tươi ngon đến tay người tiêu dùng, nông dân phải dậy sớm từ khoảng 4 giờ sáng để thu hái, kịp giao cho thương lái.

"Công việc kéo dài quanh năm, đòi hỏi sự chăm chỉ và kiên trì. Nhưng đổi lại, đời sống của người dân ngày càng khấm khá hơn bởi đầu ra, giá bán rau su su rất ổn định", chị Hà nói.

Nông dân Tam Đảo thu hơn 200 triệu đồng/ha từ su suÔng Dương Kim Ngọc, Trưởng thôn Làng Hà (xã Tam Đảo) cho biết, gần 80% dân số trong thôn là đồng bào dân tộc Sán Dìu. Trước đây, bà con chủ yếu trồng lúa trên đất đồi, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Từ khi cây su su được đưa vào canh tác từ năm 1999, diện tích ngày càng mở rộng, đến nay toàn thôn đã có hơn 50 ha được sản xuất theo hướng hữu cơ.

“Su su hiện là cây kinh tế chủ lực của thôn. Mỗi ha cho giá trị trung bình 200 triệu đồng/năm. Nhờ đó, đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, nhiều hộ đã vươn lên khá giả”, ông Ngọc khẳng định.

Cái đầm nước ngọt này ở tỉnh Phú Thọ còn duy nhất một con chim hoang dã quý hiếm, ông chủ dứt khoát không tiết lộ với ai
Trưởng thôn Làng Hà cũng cho biết, nhiều năm nay, người dân Làng Hà đã sản xuất chuyên nghiệp hơn khi mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất hữu cơ, từ cải tạo đất, sử dụng phân hữu cơ, kiểm soát nguồn nước đến thu hoạch, bảo quản.

Dù yêu cầu khắt khe hơn và tốn nhiều công sức, nhưng sản phẩm đạt chất lượng cao, đảm bảo an toàn thực phẩm, được thị trường tin tưởng. Giá bán vì thế cũng cao hơn từ 10-20% so với sản phẩm thông thường.

Không chỉ dừng ở sản xuất, Tam Đảo còn chú trọng xây dựng thương hiệu cho rau su su. Việc quy hoạch vùng trồng, tổ chức sản xuất theo tổ hợp tác, hợp tác xã giúp nâng cao tính liên kết, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận khoa học kỹ thuật và thị trường tiêu thụ.

Hiện nay, sản phẩm su su Tam Đảo đã có mặt tại nhiều chợ đầu mối, siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch ở các tỉnh phía Bắc. Một số sản phẩm đã được dán tem truy xuất nguồn gốc, góp phần tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, địa phương đang hướng tới phát triển mô hình nông nghiệp gắn với trải nghiệm du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái. Du khách đến Tam Đảo không chỉ tham quan cảnh quan thiên nhiên mà còn được trải nghiệm thu hái, thưởng thức rau su su ngay tại vườn. Đây là hướng đi giàu tiềm năng, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người địa phương.

Chính quyền xã cũng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận sản phẩm OCOP cấp tỉnh cho rau su su. Cùng với các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ, việc xây dựng thương hiệu bài bản sẽ giúp nâng cao giá trị nông sản và ổn định đầu ra.

Từ một loại rau trồng thử, cây su su hôm nay đã khẳng định vị thế là sinh kế bền vững của người dân vùng núi Tam Đảo. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình sản xuất an toàn còn góp phần bảo vệ môi trường, giữ gìn hệ sinh thái và tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững.

Theo HOAN NGUYỄN/ DÂN VIỆT