Công nghệ sinh học "bắt tay" cùng trí tuệ nhân tạo

Trong sản xuất nông nghiệp, giống tốt không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, dịch hại. Trong bối cảnh đó, công nghệ nuôi cấy mô nổi lên là giải pháp đột phá, tạo ra cây giống sạch bệnh, đồng đều. So với phương pháp truyền thống, giống cấy mô đảm bảo tính ổn định di truyền, giúp sản xuất quy mô lớn, mở ra hướng phát triển nông nghiệp hiện đại.

Công ty cổ phần Công nghệ sinh học Cây giống Việt Nam (Vietplants) là đơn vị tiên phong sản xuất giống cây trồng bằng công nghệ nuôi cấy mô tại Việt Nam. Với hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, quy trình vô trùng nghiêm ngặt, doanh nghiệp cung cấp nguồn giống sạch bệnh, đồng đều, chất lượng cao. Đáng chú ý, Vietplants ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong pha chế môi trường và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Bước chân vào phòng nuôi cấy mô của Vietplants, ấn tượng đầu tiên là không gian đậm chất công nghệ, hiện đại. Hàng ngàn lọ thủy tinh, túi nuôi cấy chứa những mầm xanh non được xếp ngay ngắn trên các kệ, trải dài dưới ánh đèn led chuyên dụng. Toàn bộ khu vực được kiểm soát vô trùng, không khí mát lạnh, yên tĩnh, chỉ có tiếng máy móc vận hành nhẹ nhàng.

Anh Nguyễn Văn Trí, quản lý nghiên cứu và sản xuất cây cấy mô tại Vietplants cho biết, tuyển chọn cây đầu dòng là khâu sống còn và được Công ty kiểm soát bằng các tiêu chuẩn khắt khe từ Unifarm. Nếu vật liệu đầu vào không đảm bảo, mọi nỗ lực công nghệ phía sau đều trở nên vô nghĩa. Tại đây, mỗi mầm xanh đều phải trải qua một hành trình thử thách, từ quy trình nuôi cấy vô trùng nghiêm ngặt đến bước sàng lọc, kiểm nghiệm chỉ tiêu sinh học gắt gao trước khi đủ điều kiện rời phòng thí nghiệm ra thị trường.

Không chỉ có công nghệ sinh học, việc ứng dụng công nghệ số đang tạo ra bước tiến mới trong sản xuất giống tại Vietplants. Hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR được triển khai đồng bộ, cho phép theo dõi toàn bộ vòng đời của cây giống từ khi còn là mẫu mô đến khi xuất vườn.

“Trước đây, việc quản lý chủ yếu thực hiện thủ công bằng sổ sách nên mất nhiều thời gian và khó truy xuất. Hiện nay, nhờ ứng dụng công nghệ, chúng tôi có thể kiểm soát quá trình sản xuất nhanh chóng, chính xác và minh bạch”, anh Trí chia sẻ.

Tại Vietplants, AI được ứng dụng sâu vào sản xuất, đặc biệt là trong pha chế môi trường nuôi cấy. Đây vốn là công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và độ chính xác cực cao. Anh Lê Minh, Tổ trưởng phòng pha chế môi trường cho biết, trước đây việc pha môi trường thực hiện thủ công tiềm ẩn nhiều rủi ro, sai sót, người lao động phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất.

“Từ khi ứng dụng AI, hệ thống có thể tự động định lượng hóa chất theo công thức đã thiết lập. Điều này giúp giảm đáng kể sai sót, tiết kiệm thời gian, đồng thời hạn chế thấp nhất việc tiếp xúc với hóa chất. Người vận hành chỉ cần nhập công thức, toàn bộ quá trình pha chế sẽ được hệ thống thực hiện chính xác theo tỷ lệ yêu cầu, đảm bảo chất lượng môi trường nuôi cấy luôn đồng nhất", anh Minh chia sẻ.

Hướng đến nền nông nghiệp minh bạch

Thực tế sản xuất tại Vietplants cho thấy khoa học công nghệ đang từng bước góp phần giải bài toán về chất lượng giống - khâu vốn được xem là điểm nghẽn lâu nay của sản xuất nông nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ sinh học kết hợp công nghệ 4.0 không chỉ giúp kiểm soát chặt chẽ quy trình nhân giống mà còn nâng cao độ đồng đều, đảm bảo cây giống sạch bệnh.

Khi nút thắt cố hữu về giống được tháo gỡ bằng sức mạnh công nghệ, sản xuất nông nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn mở ra cơ hội hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường trong và ngoài nước.

Từ góc độ doanh nghiệp sử dụng giống, ông Đinh Ngọc Ánh - Trưởng phòng Quản lý kỹ thuật của Công ty cổ phần Cao su Bà Rịa cho biết, thực hiện chủ trương của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, đơn vị đang từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó trồng chuối cấy mô phục vụ xuất khẩu là hướng đi trọng tâm.

“Qua khảo sát thực tế, chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào quy trình sản xuất bài bản và sự minh bạch về nguồn giống tại Vietplants. Đây là cơ sở vững chắc để doanh nghiệp yên tâm bắt tay hợp tác, hiện thực hóa mục tiêu phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn”, ông Ánh nói.

Bà Tô Thị Nhã Trầm, Tổng Giám đốc Vietplants cho rằng, công nghệ cấy mô là xu hướng tất yếu để nâng cao chất lượng giống cây trồng. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn nhiều rào cản.

Theo bà Trầm, khó khăn lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu cao, đòi hỏi hệ thống phòng thí nghiệm, thiết bị hiện đại và quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này còn hạn chế, trong khi yêu cầu chuyên môn lại rất cao. Ngoài ra, trong quá trình nuôi cấy mô có thể phát sinh biến dị hoặc những bất thường, đòi hỏi phải kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo chất lượng cây giống. Đây là thách thức không nhỏ đối với các doanh nghiệp.

Một vấn đề khác là cơ chế, chính sách hỗ trợ cho lĩnh vực giống chưa thực sự đồng bộ. Việc tiếp cận nguồn vốn, vật tư đầu vào, đặc biệt là một số hóa chất chuyên dụng còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất. “Chúng tôi mong các cơ quan chức năng có thêm chính sách hỗ trợ về vốn, tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp cận vật tư và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp”, bà Trầm kiến nghị.

Dù còn nhiều thách thức, song triển vọng của ngành sản xuất giống cấy mô là rất lớn. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0, việc kết hợp giữa công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo đang mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ.

Hiện nay, Vietplants cũng đang nghiên cứu ứng dụng AI trong kiểm soát vi sinh vật thông qua các thiết bị như máy quét, máy soi nhằm phát hiện sớm mầm bệnh trong môi trường nuôi cấy và cây trồng. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và độ an toàn của cây giống.

Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất, công nghệ đang từng bước thay đổi nông nghiệp truyền thống. Giống cấy mô sạch bệnh, đồng đều giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, tạo nền tảng cho nông nghiệp bền vững, hiện đại. Để phát huy tiềm năng, cần sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và chính sách hỗ trợ. Khi các nút thắt được tháo gỡ, công nghệ cấy mô sẽ trở thành trụ cột thúc đẩy nông nghiệp Việt Nam phát triển.

Theo Trần Trung - Trần Phi/ NNVN