Vụ khoai tây "dễ thở"

60 ngày sau xuống giống, ruộng khoai tây ở xã Phú Xuyên (Hà Nội) vẫn giữ màu xanh đồng đều, lá chưa rũ, thân chưa gãy, bề mặt ruộng không có dấu vết của sâu bệnh. Với sản xuất khoai tây vụ đông ở miền Bắc, điều ấy như một giấc mơ.

Đã cả tuần nay, sáng nào anh Nguyễn Minh Thắng, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Công nghệ cao phía Bắc cũng dành độ 1 giờ đi dọc các luống khoai, quan sát từng khoảnh ruộng. Anh không vội nhổ thử bởi bộ lá còn đứng, chưa xuống, là tín hiệu đủ để tính toán tiếp các bước phía sau.

HTX của anh đang trồng thử nghiệm giống khoai tây mới VINAB-22. Nếu không có rủi ro, năng suất dự kiến đạt khoảng 0,8 - 0,9 tấn/sào (360m2). Khoai tây đã được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu ngay từ đầu vụ với giá khoảng 8.500 - 9.000 đồng/kg. Với mức đầu tư hiện tại, lợi nhuận ước khoảng 30 - 40% chi phí đầu tư.

Điều khiến anh Thắng coi vụ khoai này là “dễ thở” không chỉ nằm ở những con số trên giấy mà là nhịp sinh trưởng trên đồng ruộng. “Cứ đà này thì chẳng phải lo gì bệnh mốc sương”, anh nói.

Phú Xuyên từng là thủ phủ rau vụ đông của Hà Nội, nhưng cũng chính nơi ấy đã chứng kiến không biết bao lần nông dân trồng khoai khóc ròng vì bệnh mốc sương. Chỉ cần mưa phùn kéo dài 10 - 15 ngày vào cuối vụ, bộ lá có thể xuống rất nhanh. Khi đó, khoai chưa kịp tích lũy đủ dinh dưỡng, năng suất và chất lượng củ đều giảm. Trước đây, khoai tây ở vùng này thường phải phun phòng dày nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc lớn vào thời tiết.

Vụ này, HTX Dịch vụ nông nghiệp Công nghệ cao phía Bắc chỉ phun định kỳ 2 lần, chủ yếu để duy trì bộ lá, dự kiến phun thêm 1 lần nữa trước khi vào giai đoạn cuối. Mục tiêu không phải trị bệnh mà giữ cây đủ xanh đến khi kết thúc chu kỳ sinh trưởng.

Sự thay đổi bắt đầu từ khâu chọn giống và thời vụ. Giống khoai tây VINAB-22 có thời gian sinh trưởng ngắn, khoảng 80 - 85 ngày. Điều đó đồng nghĩa ruộng khoai có thể thu hoạch trước cao điểm mùa nồm - giai đoạn bệnh mốc sương thường bùng phát mạnh nhất ở miền Bắc.

Năm nay, việc làm đất của HTX gặp nhiều áp lực. Thời tiết đầu vụ không thuận, khâu chuẩn bị chậm so với mọi năm. Đất sản xuất lại là đất hai lúa, nếu không lên luống cao và thoát nước tốt, chỉ một trận mưa lớn cũng có thể gây úng cục bộ. “Trồng khoai tây bắt buộc đất phải cao, không được trũng. Nếu nước không rút kịp thì giống nào cũng có thể bị thiệt hại nếu gặp mưa lớn”, anh Thắng trải lòng.

Ý thức được điều ấy, HTX đã phối hợp chặt chẽ với địa phương về thủy lợi nội đồng. Các tuyến mương được khơi thông sớm, đảm bảo thoát nước nhanh ngay sau mưa. Cùng với chính sách hỗ trợ 50% giá giống của TP Hà Nội cho các mô hình sản xuất cây vụ đông, những luống khoai tây dưới bàn tay của anh Thắng được mở rộng ngút tầm mắt.

“Có đầu vào, có đầu ra, người trồng mới yên tâm”, anh tâm sự và thừa nhận, chính nhờ đơn vị cung cấp giống đồng hành từ khâu kỹ thuật đến tiêu thụ đã giúp HTX giảm đáng kể rủi ro thị trường. Vấn đề lớn nhất còn lại là đảm bảo đúng quy trình canh tác và cầu cho mưa thuận gió hòa.

Hết lo bệnh mốc sương

Thạc sỹ Lê Quang Hòa (Trung tâm khảo kiểm nghiệm giống, sản phẩm cây trồng Quốc gia) - nghiên cứu sinh thực hiện mô hình sản xuất giống khoai tây VINAB-22, ở miền Bắc, bệnh mốc sương không xuất hiện ngẫu nhiên mà có cao điểm rõ ràng, thường rơi vào cuối vụ đông, trùng với mùa nồm ẩm. Giống khoai tây kết thúc chu kỳ sinh trưởng sớm sẽ tránh được giai đoạn thời tiết thuận lợi nhất cho bệnh bùng phát. Đây là cách né bệnh khác với giống kháng bệnh.

Giống khoai tây VINAB-22 vừa được bảo hộ từ năm 2024 và đang trong quá trình công bố lưu hành. Trong các đợt khảo nghiệm diện hẹp tại các tỉnh phía Bắc, giống này sinh trưởng ổn định, năng suất đạt 21 - 26 tấn/ha, cao hơn mặt bằng các giống phổ thông. Đặc biệt, VINAB-22 được đánh giá nhiễm bệnh mốc sương ở mức 3/5. Nếu quản lý tốt đồng ruộng, mức này đủ an toàn.

Bên cạnh khả năng né được bệnh mốc sương, giống khoai tây VINAB-22 cho củ rất phù hợp cho chế biến. Các mô hình sản xuất ở Hà Nội, Hưng Yên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Thái Nguyên, Hải Phòng… đều cho củ hình bầu dục, ruột vàng, mắt nông. Một khóm trung bình có 7 - 9 củ, tia củ ra tập trung nên độ đồng đều cao, có thể sản xuất đại trà, phù hợp với khí hậu miền Bắc, đủ sức phục vụ cả ăn tươi lẫn chế biến.

Trong chế biến, củ khoai tây mắt nông giúp giảm hao hụt khi gọt. Củ đồng đều giúp ổn định lát cắt, giảm phần bỏ đi. Khoai ít bị dị dạng, ít sẹo vỏ sẽ rất thuận lợi cho chế biến. Để đạt được hình thức củ như mong muốn, kỹ thuật canh tác phải chú ý 3 điểm: đất đủ tơi xốp, giữ ẩm ổn định, thời điểm xuống giống phù hợp và nhất là nguồn giống phải sạch bệnh.

“Nếu đất khô rồi gặp mưa, củ rất dễ nứt. Nếu tia củ ra không tập trung, ruộng khoai sẽ có tình trạng củ to, củ nhỏ lẫn lộn, nhìn thì nhiều nhưng năng suất thương phẩm lại không cao”, Thạc sỹ Lê Quang Hòa chia sẻ. Tại Quảng Ninh, trước đây người dân quen trồng giống khoai tây Marabel. Khi đưa giống VINAB-22 vào sản xuất, bà con đều đánh giá cao giống này bởi giống cũ thu hoạch xong phải để vài ngày mới luộc ăn được, còn giống VINAB-22 thì ăn được ngay, bở và không bị ngái.

Khoai tây chỉ phát triển ổn định nếu gắn được với hệ thống luân canh lúa - màu. Ở nhiều địa phương, khoai phải thu hoạch sớm để giải phóng đất cho lúa vụ xuân, đồng nghĩa với việc bỏ qua giai đoạn tích lũy dinh dưỡng quan trọng nhất.

Năm nay rét muộn. Ngoài đồng, những củ khoai tây vẫn nằm yên dưới lớp đất, âm thầm hoàn tất phần việc của mình. Chưa cần được nhìn thấy, chưa cần được cân đong, nhưng chúng vẫn căng mình hàng giờ để chờ ngày thu hoạch.

Theo Bảo Thắng/ NNVN