Kiên trì chọn tạo giống lúa thích ứng biến đổi khí hậu

Trong nhiều năm qua, Công ty CP Giống cây trồng Trung ương Quảng Nam, đơn vị trực thuộc Tập đoàn Vinaseed Group, đã từng bước khẳng định vị thế trong lĩnh vực giống lúa tại khu vực Duyên hải Nam Trung bộ. Không chỉ cung ứng giống, đơn vị còn đồng hành cùng bà con nông dân thông qua các mô hình liên kết sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và tổ chức khảo nghiệm trên nhiều chân đất khác nhau.

Tại Quảng Ngãi, sự hiện diện của các giống lúa của Vinaseed Group không còn xa lạ. Qua nhiều vụ sản xuất, từ đồng bằng đến vùng ven biển, các giống lúa của đơn vị đã chứng minh được hiệu quả rõ rệt về năng suất, chất lượng cũng như khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên. Nhờ đó, niềm tin của bà con nông dân ngày càng được củng cố, diện tích sử dụng giống cũng không ngừng gia tăng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt, đặc biệt là vụ hè thu ở miền Trung với nền nhiệt cao, mưa giông bất thường và sâu bệnh phát sinh mạnh, việc lựa chọn giống lúa phù hợp trở thành một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả sản xuất. Không ít giống lúa dù cho năng suất tốt trong vụ đông xuân nhưng khi bước vào vụ hè thu lại bộc lộ hạn chế, dễ bị lem lép hạt, đổ ngã hoặc suy giảm năng suất.

Đây cũng là bài toán khiến ngành nông nghiệp và người nông dân nhiều địa phương trăn trở trong suốt thời gian dài. Từ yêu cầu thực tiễn đó, Vinaseed Group đã tập trung nghiên cứu, chọn tạo các giống lúa mới theo hướng thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, hướng đến sản xuất bền vững. Sau quá trình khảo nghiệm đạt kết quả tốt được bà con nông dân cũng như ngành chức năng đánh giá cao qua nhiều vụ, giống lúa VNR98 đang kỳ vọng trở thành một trong những lời giải cho sản xuất lúa hè thu.

Hiệu quả rõ nét từ thực tế đồng ruộng

Tại xã Long Phụng (tỉnh Quảng Ngãi) vừa qua, cánh đồng lúa trở nên nhộn nhịp hơn khi hàng trăm nông dân trong và ngoài địa phương tìm đến tham quan mô hình liên kết sản xuất giống lúa thuần VNR98 với quy mô 6ha. Không ít người đã dừng lại khá lâu để quan sát kỹ từng khóm lúa, từ thân cây, lá đòng cho đến bông và hạt. Điểm dễ nhận thấy là ruộng lúa VNR98 có độ đồng đều cao, cây đứng, thân cứng cáp với những bông lúa trĩu hạt, chắc mẩy.

Vụ đông xuân 2025 - 2026, thời tiết tại khu vực có một số thời điểm không thuận lợi. Vào thời điểm lúa trổ, xuất hiện hiện tượng sương muối khiến nhiều diện tích lúa khác bị lem lép hạt, ảnh hưởng đến năng suất. Thế nhưng, trên ruộng VNR98, bông lúa vẫn phát triển tốt, hạt vàng sáng, tỷ lệ chắc cao.

Ông Đỗ Văn Minh (Trưởng thôn Mỹ Khánh, xã Long Phụng) cho biết, ban đầu khi tiếp cận giống VNR98, bà con cũng có những băn khoăn nhất định bởi đây là giống mới. Tuy nhiên, sau khi tham gia mô hình và trực tiếp theo dõi quá trình sinh trưởng, cách nhìn nhận đã thay đổi rõ rệt. Ngay từ những ngày đầu xuống giống, cây lúa đã thể hiện sức sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe và phát triển đồng đều trên toàn bộ diện tích. Trong suốt quá trình canh tác, bà con gần như không phải lo lắng nhiều về sâu bệnh như các giống khác.

“Chúng tôi theo dõi cả vụ thì thấy ruộng lúa rất sạch sâu bệnh, không thấy rầy nâu hay những đối tượng gây hại lớn. Điều này giúp bà con giảm được rất nhiều công chăm sóc cũng như chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Giống VNR98 có khả năng chống chịu tốt trong điều kiện thời tiết bất lợi. Ngoài ra, năng suất của giống cũng mang lại sự khác biệt. So với các giống lúa đang sản xuất tại địa phương, VNR98 cho năng suất cao hơn rõ rệt, đồng thời chất lượng gạo cũng được đánh giá cao”, ông Minh chia sẻ.

Từ hiệu quả bước đầu, người dân trong thôn đã mạnh dạn mở rộng diện tích. Trong vụ đông xuân 2025-2026, diện tích VNR98 tại Mỹ Khánh đã tăng lên khoảng 10ha. Theo ông Minh, nếu trong các vụ tới giống tiếp tục giữ được sự ổn định, địa phương sẽ tiếp tục vận động bà con nhân rộng để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cùng chung nhận định, chị Nguyễn Thị Mỹ Như, trú thôn 4, xã Mỏ Cày chia sẻ, vụ hè thu 2025 là lần đầu tiên chị đưa giống VNR98 vào canh tác. Trước đó, chị đã có nhiều năm gắn bó với cây lúa nên khá thận trọng khi lựa chọn giống mới. Chị Như cho biết, ngay từ giai đoạn đầu, khi áp dụng đúng quy trình kỹ thuật kết hợp với kinh nghiệm canh tác, cây lúa phát triển khá thuận lợi. Trong suốt vụ sản xuất, dù thời tiết có nhiều biến động nhưng ruộng lúa vẫn giữ được sự ổn định.

“Có những thời điểm mưa giông liên tục, tôi cũng lo lắng ruộng lúa sẽ bị ảnh hưởng như những giống khác. Nhưng thực tế thì cây vẫn đứng rất vững, không bị đổ ngã. Ngoài ra, Một điểm nổi bật khác là khả năng tiết kiệm chi phí. So với các giống lúa trước đây, khi canh tác giống VNR98, lượng phân bón giảm đáng kể, ước tính giảm khoảng 1/3.

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm khi cả vụ chỉ cần phun 1 lần thay vì 3-4 lần như các ruộng lúa đại trà. Tôi cũng đánh giá cao giống lúa này về năng suất mà khó có giống nào đạt được trong vụ hè thu. Vụ hè thu vừa qua, ruộng lúa VNR98 của tôi đạt hơn 4 tạ lúa khô/sào (sào 500m2), cao hơn rõ rệt so với các giống đại trà chỉ đạt khoảng hơn 3 tạ”, chị Như nói.

Hướng đi mới cho cơ cấu giống lúa

Theo đại diện Công ty CP Giống cây trồng Trung ương Quảng Nam, quá trình nghiên cứu, chọn tạo giống VNR98 xuất phát từ yêu cầu rất cụ thể của sản xuất. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đặc biệt là điều kiện nắng nóng trong vụ hè thu tại miền Trung, việc tìm ra một giống lúa có thể chịu nhiệt tốt nhưng vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng là mục tiêu mà Vinaseed Group theo đuổi trong nhiều năm.

Từ định hướng đó, VNR98 đã được nghiên cứu, chọn tạo và đưa vào khảo nghiệm trên nhiều vùng sinh thái khác nhau. Qua 5 vụ khảo nghiệm liên tiếp, giống lúa này cho thấy sự ổn định về sinh trưởng và năng suất. Thời gian sinh trưởng của VNR98 tương đối ngắn, phù hợp với cơ cấu mùa vụ, trong đó vụ đông xuân từ 105 đến 110 ngày, vụ hè thu từ 90 đến 95 ngày.

Một trong những điểm nổi bật của giống là khả năng chịu nhiệt. Trong điều kiện nắng nóng kéo dài ở giai đoạn trổ bông, nhiều giống lúa khác thường bị ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn dẫn đến giảm năng suất, nhưng VNR98 vẫn đảm bảo tỷ lệ hạt chắc cao. Bên cạnh đó, giống còn có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, hạn chế đổ ngã, giúp giảm rủi ro trong sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Công ty CP Giống cây trồng Trung ương Quảng Nam, đồng thời là Giám đốc phát triển sản phẩm VNR98 cho rằng, đây là giống khá phù hợp với xu hướng canh tác tiết kiệm chi phí khi không yêu cầu lượng phân bón quá lớn. Qua đánh giá của bà con, VNR98 là giống nhẹ phân. Nếu đầu tư hợp lý và chú trọng bón kali vào giai đoạn cuối thì hạt sẽ chắc, năng suất càng được nâng cao.

“VNR98 là giống lúa chất lượng với, cơm mềm, dẻo và có vị đậm. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao giá trị thương phẩm. Từ tháng 1 năm 2026, giống lúa VNR98 đã được công nhận lưu hành chính thức. Theo kế hoạch, đến năm 2028, chúng tôi sẽ nâng sản lượng cung ứng tại khu vực Duyên hải Nam Trung bộ lên khoảng 2.000 tấn, riêng thị trường Quảng Ngãi dự kiến khoảng 500 tấn”, ông Chính khẳng định.

Ông Nguyễn Quang Trung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp tỉnh luôn xác định giống là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất lúa. Việc lựa chọn bộ giống được thực hiện theo hướng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với thời tiết bất lợi. “Thời gian qua, chúng tôi đã chủ động phối hợp với các doanh nghiệp, tổ chức khảo nghiệm, trình diễn nhiều giống mới nhằm thay thế dần các giống đã thoái hóa. Nhờ đó, bộ giống lúa của tỉnh Quảng Ngãi ngày càng hoàn thiện, góp phần giúp năng suất lúa của địa phương liên tục được cải thiện trong những năm gần đây.

Theo Lê Khánh/ NNVN