Thay đổi tư duy từ những mô hình điểm

Những ngày này, nông dân Khánh Hòa đang hối hả bước vào vụ thu hoạch rộ mía niên vụ 2025 - 2026. Tại xã Hòa Trí, một trong những vùng trồng mía trọng điểm của địa phương, sự chuyển mình từ phương thức canh tác truyền thống sang hiện đại đang được minh chứng qua những con số ấn tượng về năng suất.

Điển hình là gia đình anh Nguyễn Minh Nhẫn, một hộ dân ngụ tại xã Tân Định nhưng đang trực tiếp canh tác mía tại tiểu vùng Ninh Thượng, xã Hòa Trí. Dù mới bén duyên với cây mía khoảng 4 - 5 năm và chưa có nhiều kinh nghiệm tích lũy từ trước, nhưng kể từ khi bắt đầu tham gia chuỗi liên kết với nhà máy đường của Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Agris Ninh Hòa, quy trình sản xuất của gia đình anh đã có những thay đổi đột phá.

Anh Nhẫn bộc bạch, những năm đầu, do chưa am hiểu tường tận về kỹ thuật nên năng suất mía của gia đình thường xuyên bấp bênh, chỉ dao động khiêm tốn ở mức 50 - 60 tấn/ha.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến trong niên vụ này khi gia đình nhận được sự hỗ trợ sát sao từ phía công ty trong việc hướng dẫn kỹ thuật cày xới đất bài bản và đưa máy trồng mía vào thay thế sức người. Quy trình chăm sóc của anh giờ đây mang đậm dấu ấn của khoa học công nghệ.

Anh đã mạnh dạn áp dụng việc bón lót bằng phân bón vi sinh để kích thích cây mía mọc đều và khỏe mạnh ngay từ giai đoạn đầu. Khi mía bước vào giai đoạn phát triển mạnh, anh tiếp tục bón phân NPK chia làm hai đợt với tổng lượng dao động từ 1 - 1,2 tấn/ha. Điểm đặc biệt nhất chính là việc anh sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để thực hiện công đoạn bón phân, giúp tối ưu hóa nguồn dinh dưỡng và đảm bảo độ phủ đồng đều cho toàn bộ diện tích.

Nhờ sự đầu tư bài bản và khoa học này, năng suất mía bình quân của gia đình anh Nhẫn đã đạt tới 80 tấn mỗi ha. Với tổng diện tích 7ha, sau khi trừ chi phí, gia đình anh có lợi nhuận ổn định khoảng 25 - 30 triệu đồng/ha dù giá thu mua mía nguyên liệu có phần thấp hơn so với năm ngoái.

Cùng chung niềm vui, ông Phạm Viết Thanh (thôn 3, xã Hòa Trí) cũng thu được hiệu quả kinh tế cao nhờ liên kết chặt chẽ với Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Agris Ninh Hòa. Ông Thanh đặc biệt chú trọng việc cải tạo đất bằng cách tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ do chính nhà máy cung cấp giúp giúp đất tơi xốp hơn.

Điểm mấu chốt tạo nên năng suất vượt trội, đạt từ 90 - 100 tấn/ha của gia đình ông Thanh chính là khả năng chủ động nguồn nước tưới cho cây mía. Ông cho biết, bằng cách duy trì bơm nước đều đặn hai lần mỗi tháng, cây mía luôn được cung cấp đủ độ ẩm để phát triển liên tục, không bị gián đoạn sinh trưởng trước những biến động khắc nghiệt của thời tiết.

Sự kết hợp khéo léo giữa kỹ thuật thâm canh thủ công và ứng dụng cơ giới hóa đã giúp ruộng mía 3ha của gia đình nhà ông Thanh niên vụ này thu hoạch được tổng cộng 270 tấn, mang về tổng lợi nhuận 120 triệu đồng.

Giải phóng sức lao động

Một trong những rào cản lớn nhất đối với người trồng mía bấy lâu nay chính là khâu thu hoạch và vận chuyển. Tình trạng khan hiếm nhân công cùng chi phí thuê mướn chặt mía thủ công tăng cao khiến nông dân rơi vào thế bị động.

Tuy nhiên, thông qua mối liên kết theo chuỗi giá trị, bài toán nan giải này đã dần tìm được lời giải. Anh Nguyễn Minh Nhẫn đánh giá rất cao vai trò điều phối của nhà máy trong việc giải phóng sức lao động cho nông dân. Thay vì phải tự mình chật vật tìm kiếm và thương thảo với các nhóm nhân công chặt mía như các vụ trước, hiện phía công ty đã chủ động bố trí đội ngũ thu hoạch chuyên nghiệp cùng các phương tiện vận chuyển đồng bộ.

Sự phối hợp nhịp nhàng này không chỉ giúp rút ngắn thời gian thu hoạch toàn bộ diện tích 7ha từ nửa tháng xuống chỉ còn khoảng một tuần mà còn giúp bà con giảm bớt áp lực, yên tâm đầu tư cho các niên vụ tiếp theo.

Tại vùng mía xã Tây Ninh Hòa, ông Nguyễn Thành Bình, Chủ tịch UBND xã cũng nhấn mạnh giải pháp trọng tâm để phát triển ngành mía địa phương là đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ. Để thực hiện mục tiêu này, xã đã tích cực phối hợp với các nhà máy đường quy hoạch những vùng diện tích tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hoạch bằng máy.

Chính quyền địa phương cùng doanh nghiệp đã huy động các tổ đội thu hoạch liên tỉnh, kết hợp với hệ thống máy gắp và xe vận chuyển để thực hiện phương thức thu hoạch cuốn chiếu theo từng vùng và tùy theo tuổi mía. Cách làm này không chỉ đảm bảo tiến độ thu hoạch nhanh gọn, giữ vững chất lượng chữ đường cho nông dân mà còn giúp ổn định giá nhân công bốc xếp, tránh được những biến động của thị trường lao động trong lúc cao điểm.

Bên cạnh đó, công tác quy hoạch lại đồng ruộng đang được hướng dẫn thực hiện theo lộ trình dồn thửa với quy mô bình quân trên 2ha mỗi thửa. Việc hình thành các thửa đất lớn là điều kiện tiên quyết để máy móc có thể vận hành hiệu quả từ khâu làm đất, trồng, bón phân cho đến làm cỏ, từ đó giúp nông dân tiết giảm tối đa chi phí sản xuất và đảm bảo thời vụ. Sự hỗ trợ kịp thời về kỹ thuật và tính minh bạch trong khâu thu mua đã trở thành "bệ đỡ" tinh thần quan trọng cho những hộ canh tác quy mô lớn.

Như trường hợp của ông Nguyễn Hùng Doanh tại xã Tây Ninh Hòa, với diện tích lên đến 11ha, ông vẫn vững tâm duy trì sản xuất nhờ hợp đồng liên kết chặt chẽ từ nhiều năm qua. Dù giá xăng dầu hiện tăng cao gây áp lực không nhỏ lên chi phí vận chuyển nhưng việc nhà máy đảm bảo thu mua dựa trên chất lượng chữ đường ổn định từ 9 - 10 CCS đã giúp những hộ dân như ông Doanh vượt qua giai đoạn khó khăn để bám trụ với cây mía.

Theo ông Nguyễn Đặng Hưng, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Tây Ninh Hòa cho biết, niên vụ 2025 - 2026, toàn xã có hơn 2.000ha mía. Đến nay, bà con đã thu hoạch hơn 1.000ha. Ghi nhận thực tế tại đồng ruộng cho thấy năng suất bình quân đang đạt mức 61 tấn/ha với chữ đường (CCS) trung bình 9,8. Dựa trên tiến độ này, dự kiến công tác thu hoạch mía toàn xã sẽ kết thúc vào khoảng giữa tháng 5 tới với năng suất trung bình ước đạt 60 tấn/ha và chữ đường bình quân trên 10 CCS.

Theo Kim Sơ - Tuấn Anh/ NNVN