Làm ít nhưng hiệu quả cao

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là canh tác lúa ở vùng ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức như chi phí đầu vào tăng cao, tài nguyên nước suy giảm, phát thải khí nhà kính gia tăng. Trước thực tế đó, việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất lúa ứng dụng công nghệ cao, giảm phát thải đang trở thành xu hướng tất yếu.

Nông dân và lãnh đạo ngành nông nghiệp địa phương tham quan, đánh giá cao mô hình sản xuất lúa ST25 ứng dụng công nghệ cao. Ảnh: Trọng Linh.
Nông dân và lãnh đạo ngành nông nghiệp địa phương tham quan, đánh giá cao mô hình sản xuất lúa ST25 ứng dụng công nghệ cao. Ảnh: Trọng Linh.

Tại Cà Mau, mô hình sản xuất lúa ST25 ứng dụng công nghệ cao thích ứng với biến đổi khí hậu do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh này triển khai tại xã Hòa Bình đã cho thấy những kết quả rõ nét không chỉ về hiệu quả kinh tế mà còn ở khía cạnh môi trường và xã hội.

Mô hình được thực hiện trên diện tích 40ha, với sự tham gia của 20 hộ dân thuộc HTX Nông nghiệp sinh thái Green Farm tại ấp Trà Khứa, xã Hòa Bình. Từ đầu vụ, nông dân được tập huấn bài bản theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, từ khâu làm đất, gieo sạ, bón phân đến quản lý dịch hại và thu hoạch.

Một trong những điểm đổi mới quan trọng là thay đổi mật độ gieo sạ. Thay vì sạ dày theo tập quán, nông dân áp dụng sạ hàng với lượng giống 80kg/ha, giảm khoảng 20%. Cùng với đó, quy trình bón phân được điều chỉnh theo hướng giảm đạm, tăng cường phân hữu cơ, giúp cải thiện đất và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây lúa.

Bên cạnh đó, mô hình áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), hạn chế phun thuốc tràn lan, chỉ xử lý khi sâu bệnh đạt ngưỡng. Kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) cũng được triển khai hiệu quả, giúp tiết kiệm nước và giảm phát thải khí metan.

Kết quả cho thấy dù giảm đầu vào đáng kể, năng suất lúa vẫn đạt 7,7 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng 0,15 tấn/ha. Đặc biệt, lợi nhuận tăng hơn 4 triệu đồng/ha, trong khi chi phí sản xuất giảm gần 3 triệu đồng/ha.

Tham gia mô hình, nhiều nông dân ban đầu không khỏi băn khoăn khi phải thay đổi tập quán canh tác. Tuy nhiên, thực tế sản xuất đã giúp họ dần thay đổi nhận thức.

Ông Lư Minh Hiệp (HTX Nông nghiệp sinh thái Green Farm) chia sẻ: “Lúc đầu tôi cũng lo vì trước giờ sạ dày quen rồi, giờ giảm giống sợ lúa không đạt. Nhưng khi làm theo hướng dẫn, thấy cây lúa khỏe hơn, ít sâu bệnh, chi phí lại giảm nên rất phấn khởi”.

"Việc áp dụng sạ hàng giúp ruộng thông thoáng, cây lúa phát triển đồng đều, ít cạnh tranh dinh dưỡng. Đặc biệt, việc hạn chế phun thuốc BVTV sớm giúp bảo vệ thiên địch, từ đó giảm áp lực sâu bệnh về sau", ông Hiệp cho hay.

Không chỉ vậy, ứng dụng cơ giới hóa và công nghệ cao như máy sạ hàng, máy bay không người lái (drone) trong phun thuốc, bón phân đã giúp giảm đáng kể công lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất.

“Trước đây mỗi lần phun thuốc phải thuê nhân công, vừa tốn tiền vừa mất thời gian. Giờ dùng drone nhanh hơn nhiều, lại an toàn cho người làm”, ông Quách Ngọc Tuấn, thành viên HTX Nông nghiệp sinh thái Green Farm chia sẻ.

Thực tế cho thấy, khi nông dân được tiếp cận kỹ thuật mới, được hướng dẫn cụ thể và thấy rõ hiệu quả, họ sẵn sàng thay đổi. Đây chính là yếu tố then chốt để chuyển đổi sang nền sản xuất nông nghiệp bền vững.

Liên kết sản xuất - chìa khóa nâng cao giá trị và nhân rộng mô hình

Theo anh Phạm Minh Tiến, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp sinh thái Green Farm, mô hình thành công không chỉ nhờ kỹ thuật mà còn nhờ cách tổ chức sản xuất bài bản, có sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp và ngành chuyên môn.

“HTX đứng ra tổ chức sản xuất, phối hợp với ngành nông nghiệp và doanh nghiệp để đảm bảo từ đầu vào đến đầu ra. Nhờ đó, nông dân yên tâm sản xuất, không còn lo chuyện tiêu thụ”, anh Tiến cho biết.

Việc liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp giúp sản phẩm lúa ST25 được đảm bảo đầu ra ổn định, đồng thời nâng cao giá trị nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn.

Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Cà Mau đánh giá cao kết quả của mô hình sản xuất lúa ST25 ứng dụng công nghệ cao. Theo đó, các chỉ tiêu về giảm giống, giảm phân, giảm thuốc và tăng lợi nhuận đều đạt và vượt kế hoạch đề ra.

“Điểm quan trọng nhất là mô hình đã thay đổi được tư duy sản xuất của nông dân. Từ chỗ làm theo kinh nghiệm, nay bà con đã làm theo quy trình, có tính toán cụ thể về chi phí, hiệu quả và môi trường”, ông Thức nhấn mạnh.

Cũng theo ông Thức, mô hình còn góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp thông qua các giải pháp như tưới AWD, giảm phân đạm, không đốt rơm rạ và sử dụng vật tư hợp lý.

Không dừng lại ở hiệu quả kinh tế, mô hình còn mang lại nhiều lợi ích về môi trường. Việc giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc BVTV giúp hạn chế ô nhiễm đất, nước và không khí. Đồng thời hệ sinh thái đồng ruộng được cải thiện, thiên địch phát triển, góp phần cân bằng tự nhiên.

Đặc biệt, việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng không đốt mà thu gom hoặc sử dụng chế phẩm sinh học xử lý tại ruộng đã góp phần giảm phát thải và tận dụng nguồn hữu cơ cho đất.

Dù vậy, quá trình triển khai mô hình vẫn gặp một số khó khăn như thời tiết bất thường, triều cường đầu vụ, mặt ruộng chưa đồng đều gây khó khăn trong cơ giới hóa hay tâm lý e dè của một bộ phận nông dân khi tiếp cận kỹ thuật mới.

Tuy nhiên, với những kết quả đạt được, mô hình được đánh giá có tiềm năng lớn để nhân rộng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Cà Mau tham gia vào Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của vùng ĐBSCL trong thời gian tới.

Mô hình sản xuất lúa ST25 ứng dụng công nghệ cao không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển lâu dài. Khi nông dân thay đổi tư duy, HTX đóng vai trò liên kết và ngành chuyên môn đồng hành, con đường hướng tới nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp và bền vững sẽ ngày càng rõ ràng và khả thi hơn.

Theo Trọng Linh - Minh Đãm/ NNVN