Hiệu quả vượt trội trên vùng đất khát

Từ đầu tháng 4/2026 đến nay, thời tiết tại khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa ghi nhận tình trạng nắng nóng gay gắt. Tuy nhiên tại những vùng chuyên canh cây đặc sản như nho, táo hay măng tây xanh, nhịp độ sản xuất vẫn duy trì ổn định, cây trồng không bị khô héo mà vẫn giữ được sắc xanh mướt mắt. Thành quả này có được là nhờ việc chủ động đầu tư, ứng dụng các hệ thống tưới tiết kiệm nước của người dân và các hợp tác xã.

Tại "thủ phủ" nho Thái An (xã Vĩnh Hải), với quy mô canh tác hơn 200ha, hệ thống tưới tiết kiệm đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Dưới những giàn nho trĩu quả, từng tia nước phun mưa tầm thấp được phân bổ đều khắp gốc, giúp giữ ẩm đất tối ưu trong điều kiện nhiệt độ ngoài trời tăng cao.

Anh Nguyễn Thành Vinh, hộ canh tác khoảng 1ha nho tại đây chia sẻ, trước đây việc tưới cho cây trồng hoàn toàn thủ công, phải dẫn nước theo từng lãnh nho rất tốn công sức mà lại khó đảm bảo lượng nước đồng đều. Vào những mùa khô trước đây, nhiều diện tích nho của gia đình anh thường bị héo rũ do thiếu nước cục bộ.

Kể từ khi chuyển sang hệ thống tưới phun mưa tự động, lượng nước sử dụng đã giảm khoảng 30 - 40%. Anh Vinh cho biết, chi phí đầu tư ban đầu của hệ thống tưới phun mưa tự động khoảng 5 triệu đồng/sào, thời gian sử dụng từ 5 - 10 năm. Nhờ công nghệ này, gia đình anh không chỉ tiết kiệm được đáng kể chi phí nhân công, phân bón mà còn chủ động hoàn toàn nguồn nước, giúp cây nho phát triển bền vững bất chấp nắng nóng.

Đặc biệt, phương pháp này còn giúp hạn chế tình trạng úng cục bộ như tưới tràn truyền thống, tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển khỏe và nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp khi có thể kết hợp bón phân qua hệ thống tưới.

Sự thay đổi rõ rệt nhất phải kể đến vùng đất cát ven biển xã Phước Dinh - nơi đất đai cực kỳ khó canh tác. Giữa trưa nắng như đổ lửa, những cánh đồng măng tây xanh tại làng Tuấn Tú vẫn vươn mình xanh tốt nhờ hệ thống tưới nhỏ giọt và phun mưa tầm thấp.

Ông Hùng Ky, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Tuấn Tú cho biết, trước đây sản xuất phụ thuộc vào tưới tràn nên nước phân bố không đều, đầu luống chưa kịp thấm thì cuối luống đã khô. Đến nay, nhờ được tập huấn kỹ thuật, các xã viên đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm cho gần 54ha măng tây xanh.

Với mức đầu tư từ 5 - 10 triệu đồng/sào tùy loại hình tưới, các hộ dân đã giải được bài toán thiếu nước, ổn định sản xuất, thậm chí mở rộng diện tích ở những vùng đất vốn khan hiếm nguồn nước. Hiệu quả từ công nghệ tưới cho cây măng tây đã lan tỏa giúp mô hình này được nhân rộng sang nhiều cây trồng khác như hành, ngò, đậu phộng và cỏ chăn nuôi.

Chủ động kịch bản ứng phó thời tiết cực đoan

Việc áp dụng linh hoạt các phương pháp tưới không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp khi giảm 20 - 40% lượng nước và 50% công lao động mà còn đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường. Công nghệ này giúp hạn chế khai thác nguồn nước ngầm, giảm nguy cơ suy thoái tài nguyên nước và ngăn chặn tình trạng rửa trôi phân bón, hóa chất, góp phần bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp tại các vùng có nguy cơ sa mạc hóa cao.

Tuy nhiên, thách thức trong thời gian tới vẫn còn rất lớn. Theo dự báo của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Khánh Hòa, từ tháng 5 đến tháng 10/2026, hiện tượng ENSO có khả năng chuyển dần sang trạng thái El Nino. Nắng nóng có xu hướng gia tăng cả về cường độ lẫn phạm vi, dẫn đến nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn và cháy rừng.

Trước tình hình đó, ông Lê Xuân Thái, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Khánh Hòa cho biết ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh đang nỗ lực, chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ.

Trọng tâm là xây dựng và điều tiết hợp lý nguồn nước theo từng kịch bản cụ thể, vận hành hiệu quả 54 hồ chứa và các công trình thủy lợi trên toàn tỉnh để ưu tiên cấp nước sinh hoạt, hạn chế thấp nhất thiệt hại sản xuất.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa cũng chỉ đạo các địa phương rà soát kế hoạch phòng chống hạn, tuyên truyền người dân sử dụng nước tiết kiệm và chủ động tích trữ nước.

Đặc biệt, trong bối cảnh nguồn nước có nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng, việc ứng dụng các giải pháp tưới nhỏ giọt, phun mưa được xác định là nhiệm vụ rất cần thiết và cấp bách. Ngành nông nghiệp tỉnh đang tích cực khuyến khích, hướng dẫn người dân từng bước chuyển đổi sang các mô hình tưới tiên tiến này nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, thích ứng tốt với nắng nóng kéo dài và hướng tới sử dụng tài nguyên nước bền vững.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ hạ tầng thủy lợi đến việc ứng dụng công nghệ tại từng hộ gia đình, tỉnh Khánh Hòa đang quyết tâm giảm thiểu những rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra trong mùa khô năm 2026.

Theo Kim Sơ - Mai Phuong/ NNVN