Giống lúa tốt là “chìa khóa” của sản xuất giảm phát thải

Giữa những biến động khó lường của thời tiết, sâu bệnh ngày càng phức tạp và áp lực giảm chi phí sản xuất, canh tác lúa theo hướng giảm phát thải, hạn chế sử dụng thuốc hóa học đang đặt ra không ít thách thức cho nông dân ĐBSCL. Tuy nhiên, từ thực tiễn sản xuất cho thấy, nếu lựa chọn đúng giống lúa tốt và chất lượng có khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, kháng sâu bệnh tốt và phẩm chất gạo cao. Thí đó là bài toán vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao giá trị hạt gạo hoàn toàn có lời giải cho người sản xuất.

Nhiều chuyên gia nông nghiệp cho rằng, giống lúa chiếm vai trò quyết định tới 30–40% hiệu quả sản xuất. Một giống lúa phù hợp không chỉ giúp giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón, BVTV mà còn góp phần hạn chế phát thải khí nhà kính trong suốt quá trình canh tác. Trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1t triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại ĐBSCL, việc chọn giống ngay từ đầu vụ càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, Công ty Cổ phần Trồng trọt 175 đã đồng hành cùng nông dân, hợp tác xã trên địa bàn TP Cần Thơ triển khai mô hình canh tác lúa theo hướng hữu cơ, giảm dần sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là sự liên kết giữa Công ty 175 và Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp Hưng Phát nhằm cung cấp nguồn giống lúa chất lượng cao, có khả năng kháng sâu bệnh, thích ứng tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt.

Bà Nguyễn Thị Nhàn, Giám đốc Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp Hưng Phát (TP Cần Thơ), cho biết: Tiêu chí chọn giống của doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở năng suất hay khả năng chống chịu, mà còn hướng đến giá trị sử dụng rộng rãi trong xã hội.

Giống lúa phải chịu được biến đổi khí hậu, năng suất ổn định, kháng sâu bệnh tốt và cho gạo chất lượng cao. Quan trọng hơn, làm sao giảm chi phí sản xuất để hạt gạo không chỉ dành cho phân khúc cao cấp mà người tiêu dùng bình thường cũng có thể sử dụng.

Theo bà Nhàn, khi giảm được chi phí đầu vào nhờ giống tốt và quy trình canh tác phù hợp, giá trị hạt gạo sẽ trở nên “vừa tầm”, dễ tiếp cận hơn với người tiêu dùng trong nước, đồng thời vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Đây cũng chính là triết lý phát triển của Hưng Phát khi đồng hành cùng các địa phương thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải.

Từ hạt giống đến quy trình bảo quản nghiêm ngặt

Không chỉ chú trọng chọn tạo giống, các doanh nghiệp còn đầu tư bài bản vào khâu sau thu hoạch. Lúa giống sau khi thu hoạch được đưa vào lò sấy ngay, sau đó tách hạt, đóng bao theo quy cách 40 kg và bảo quản trên kệ, đảm bảo khoảng cách, độ ẩm phù hợp. Nhờ quy trình này, chất lượng hạt giống được giữ ổn định, đáp ứng yêu cầu sản xuất lúa sạch, lúa hữu cơ tại các HTX.

Giống lúa thuần HP1 của Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp Hưng Phát được Cục Trồng trọt (nay là Cục Trồng trọt và BVTV - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Quyết định số 92/QĐ-TT-CLT công nhận lưu hành giống lúa thuần HP1 tại khu vực ĐBSCL.

Tại HTX Nông nghiệp Công Điền, xã Phú Lộc (TP Cần Thơ), việc sử dụng giống lúa xác nhận đã giúp nông dân thêm tự tin khi chuyển sang canh tác theo hướng giảm phát thải. Trong vụ sản xuất gần đây, với quy trình của Công ty 175, khoảng 50ha lúa được áp dụng kỹ thuật giảm lượng giống gieo sạ, kết hợp canh tác hữu cơ và các biện pháp xua đuổi sinh học. Nhờ đó, cây lúa sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, không cần phun thuốc hóa học, góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất.

Chị Quan Thị Nhanh, thành viên HTX Nông nghiệp Công Điền, cho biết ban đầu cũng còn băn khoăn khi tham gia mô hình lúa sạch gắn với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao. “Tôi chỉ dùng phân hữu cơ, không xịt thuốc hóa học. Mấy ngày đầu thấy lúa chậm phát triển cũng lo, nhưng sau đó cây lúa phát triển xaanh tốt, lá xanh mát, đọt lên mạnh, không thua gì cách làm cũ,” chị Nhanh chia sẻ.

Tương tự, anh Thạch Thái Bình, canh tác 8ha lúa trong vụ đông xuân 2025–2026, cho rằng phương pháp xua đuổi sâu hại bằng biện pháp sinh học tuy không “diệt ngay” như thuốc hóa học nhưng lại an toàn và hiệu quả lâu dài. “Ban đầu bà con quen tập quán cũ nên ngại thay đổi, nhưng khi thấy hiệu quả rõ rệt, ai cũng yên tâm hơn,” anh Bình nói.

Theo ông Ngô Kim Văn, Giám đốc HTX Nông nghiệp Công Điền, giai đoạn đầu triển khai mô hình không tránh khỏi bỡ ngỡ. Nhiều nông dân lo ngại lúa không trúng, năng suất thấp. Trước thực tế đó, hợp tác xã đã phối hợp chặt chẽ với cán bộ kỹ thuật, hướng dẫn bà con từng giai đoạn sinh trưởng, hỗ trợ kịp thời để nông dân yên tâm sản xuất.

Về phía doanh nghiệp, Công ty Cổ phần Trồng trọt 175 triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp bền vững: giải pháp môi trường (biến rơm rạ thành nguồn hữu cơ, bảo vệ đất và không khí); giải pháp xã hội (sản xuất hạt gạo sạch, an toàn, không dư lượng); và giải pháp kinh tế (giảm chi phí đầu vào, nâng cao giá trị hạt gạo). Trong đó, giải pháp chọn giống lúa chất lượng cao được xác định là nền tảng cốt lõi.

Bà Nguyễn Thị Nhàn cho biết thêm, Hưng Phát đang định hướng phát triển giống HP1 trở thành một trong những giống chủ lực của ĐBSCL, phù hợp mô hình sản xuất giảm phát thải. Công ty đang mở rộng diện tích, tăng cường liên kết với HTX và doanh nghiệp chế biến để bà con an tâm sản xuất, có đầu ra ổn định. Mong các cơ quan quản lý quan tâm, hỗ trợ để HP1 được xây dựng thương hiệu chính thức, quảng bá rộng rãi ra thị trường.

Theo định hướng này, doanh nghiệp không chỉ cung ứng giống mà còn từng bước hình thành chuỗi giá trị khép kín từ đồng ruộng đến bàn ăn, hướng tới xuất khẩu, góp phần nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ cho rằng: Việc lựa chọn giống lúa phù hợp là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.Ngành nông nghiệp Cần Thơ đang khuyến khích các mô hình sử dụng giống lúa chất lượng cao, kháng sâu bệnh, giảm sử dụng vật tư hóa học, gắn với quy trình canh tác tiên tiến. Đây là hướng đi lâu dài nhằm tạo ra sản phẩm lúa gạo chất lượng cao, giảm phát thải, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu,” bà Hiếu nhấn mạnh.

Theo bà Hiếu, trong thời gian tới, ngành nông nghiệp TP Cần Thơ sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, HTX và nông dân trong việc chuyển giao kỹ thuật, chọn giống phù hợp và xây dựng vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, góp phần thực hiện thành công Đề án 1 triệu hecta lúa giảm phát thải, vì một nền nông nghiệp xanh, bền vững cho ĐBSCL.

Theo LÊ HOÀNG VŨ/ NNVN