Những “ngôi nhà xanh” giữa núi rừng

Câu chuyện về người thanh niên này cứ thôi thúc chúng tôi và một ngày trung tuần tháng 3/2026, xuất phát từ phường Phan Rang với quãng đường khoảng 50km, chúng tôi đã đến thôn Đá Trắng, xã Bác Ái Tây (tỉnh Khánh Hòa), để thăm những “ngôi nhà xanh” trên vùng đất đầy nắng gió này.

Thật khó nói hết cảm xúc khi giữa cái nắng chói chang, chúng tôi bắt gặp những “ngôi nhà xanh” xung quanh có nhiều loài hoa khoe sắc thắm…

Người dân địa phương cho biết, mấy năm qua bà con gọi vùng núi có những “ngôi nhà xanh”, nhiều hoa đẹp này là "Làng ong dú", nơi khoe sắc xanh giữa rừng.

Đứng trước những luống hoa tươi thắm giữa núi rừng hùng vĩ, chúng tôi có cảm giác choáng ngợp trước vẻ đẹp đối lập giữa sự mềm mại của hoa, sự vững chãi của núi rừng Bác Ái hùng vĩ.

Không gian nơi đây, đã tạo cho chúng tôi những cảm giác bình yên, thư thái, tâm hồn nhẹ nhàng khi vạn vật như hòa quyện cùng thiên nhiên.

Dẫn chúng tôi tham quan những “ngôi nhà xanh”, anh Nguyễn Tiến Hiệp, người sáng lập mô hình “Làng ong dú” cho biết, trước đây vùng này là núi đồi, nhiều sỏi đá, đất đai khô cằn.

Sau hơn 5 năm, anh Hiệp và những công sự gầy dựng, đã tạo lập và trở thành một vùng xanh với nhiều loại hoa khoe sắc.

Nhờ đó đã dần dần hình thành hệ sinh thái đặc biệt, nhiều loại côn trùng tìm về trú ngụ, nhiều nhất là loại ong dú.

Dẫn chúng tôi tham quan từng “ngôi nhà xanh”, là tổ ấm cho những đàn ong dú sinh sản, cho ra mật ngọt đang nằm xen giữa những vườn cây dược liệu nhưng xáo tam phân, sim… anh Hiệp cho biết, những loại hoa và một số cây dược liệu này nguồn thức ăn phong phú, ổn định cho các loài ong và nhất là loài ong dú.

Qua thời gian tìm hiểu về loài ong dú này, thấy phù hợp với núi rừng anh Hiệp đã phát triển lên thành “Làng ong dú” như hôm nay.

Theo lời anh Hiệp, hơn 5 năm trước, những ngày đầu đến vùng đất này, kế hoạch của anh gầy dựng một trồng vùng dược liệu từ những cây bản địa. Việc này vừa giúp cơ sở sản xuất của gia đình có nguồn nguyên liệu ổn định vừa giúp bà con đồng bào Raglai ở địa phương có công việc ổn định trên vùng đất khô cằn này.

"Nhưng sau một thời gian xây dựng, trồng cây dược liệu và hệ sinh thái dần dần thay đổi, các loại côn trùng tìm về là nơi trú ngụ ngày càng đông. Đặc biệt loại ong dú tìm về rất nhiều, làm tổ ở các hốc cây, vách đá.

Thấy vậy, tôi tìm hiểu và quyết định làm những “căn nhà xanh” để loài ong này làm tổ ấm, cho mật ngọt. Từ vài tổ ong ban đầu, đến nay, Làng “ong dú” của anh Hiệp đã có hơn 1000 “ngôi nhà xanh” cho đàn ong dú trú ngụ...", anh Hiệp chia sè.

Theo anh Hiệp, với đà phát triển này, sắp tới anh sẽ đầu tư làm thêm những “ngôi nhà xanh” khác để phát triển đàn ong dú.

Hiện nay, các sản phẩm tại “Làng ong dú” trong hệ sinh thái vùng trồng dược liệu bản địa do Hợp tác xã Nông Dược Phước Tân vận hành quản lý. Các “ngôi nhà xanh” cho ong dú trú ngụ và cho mật ngọt được xây dựng theo quy trình quy chuẩn, số hóa từng “ngôi nhà” để các chuyên gia kỹ thuật quản lý, chăm sóc theo quy trình, tiêu chuẩn rất chặt chẽ...

Hãy làm cho vùng đất khô cằn này có hoa thơm trái ngọt

Được biết, anh Nguyễn Tiến Hiệp (SN 1894), tốt nghiệp Đại học Bách Khoa TP.HCM.

Hơn 18 năm trước (khoảng năm 2008) trong một chuyến công tác thiện nguyện ra vùng Bác Ái, anh thấy bà con Raglai còn nhiều khó khăn nên anh có nhiều lưu luyến.

Nhìn thấy núi rừng bạt ngàn, từ đó, anh có “tâm nguyện” cùng với bà con phát triển nông nghiệp và tìm cách cùng bà con Raglai phát triển kinh tế.

Trong một lần trò chuyện với một vị lãnh đạo tỉnh Ninh Thuận, vị lãnh đạo này nói: “Hiệp hãy cố gắng làm cho vùng đất này có hoa thơm trái ngọt, tạo điều kiện cho bà con phát triển kinh tế...".

“Câu nói đó theo tôi suốt nhiều năm liền, hiện nay tôi cố gắng thực hiện. Thời gian qua tôi và bà con gầy dựng, trồng cây xanh từ một vùng đồi khô cằn, hiện nay cây xanh đang phát triển rất tốt. Dẫu chưa thu hoạch mật ong dú, nhưng tôi và bà con nông dân ở đây đặt nhiều hy vọng cho tương lai của sản phẩm. Tôi rất quý trọng công sức đóng góp to lớn của bà con đồng bào Raglai, nên quyết tâm đồng hành, vượt khó của bà con…”, anh Hiệp chia sẻ.

Theo anh Hiệp, mô hình này sẽ tạo ra công việc làm ổn định cho bà con địa phương. Hiện nay, đã có 8 hộ đồng bào Raglai ở xã Bác Ái Tây hợp tác với anh Hiệp thực hiện mô hình nông nghiệp xanh và nuôi ong dú.

Song song đó, có khoảng 20 nhân công lao động người Raglai và 5 anh em kỹ thuật viên người xuôi lên làm các kỹ thuật quản lý và công nghệ số.

Loài ong thân thiện với con người, phù hợp cho phát triển kinh tế xanh

Anh Nguyễn Tiến Hiệp cho hay, loài ong dú không có ngòi đốt nên không thể chích người. Chính đặc điểm này khiến ong dú được xem là loài ong “thân thiện” nhất với con người. Tổ ấm của ong dú được làm bằng các thùng gỗ, có dán mã QR để quản lý.

Ong dú cũng là một trong những loài ong nhỏ bé nhất từng được ghi nhận tại Việt Nam.

Tập tính sống bầy đàn nhưng hiền hòa giúp việc nuôi dưỡng và chăm sóc ong dú trở nên an toàn, kể cả với người lớn tuổi hay trẻ em khi tham quan, trải nghiệm…

Nhiều con nông dân địa phương cho biết, mô hình nuôi ong dú của địa phương đã đang trở thành một hướng đi kinh tế mới đầy triển vọng tại vùng núi rừng Bác Ái này.

Lâu nay, vùng núi rừng Bác Ái có khí hậu khô hạn đặc trưng, nhưng ong dú vẫn phát triển tốt là nhờ khả năng chịu đựng được điều kiện khắc nghiệt và tận dụng nguồn hoa dại tự nhiên dồi dào.

Ong dú đóng vai trò quan trọng trong việc thụ phấn cho các vườn cây ăn quả như điều, táo, nho tại địa phương, giúp tăng tỷ lệ đậu trái.

Nhiều chuyên gia dinh dưỡng cho biết, loài ong dú dễ nuôi, cho ra loại mật có giá trị dược liệu cao. Mật ong dú có vị ngọt thanh pha lẫn chút chua và đắng nhẹ, được ưa chuộng nhờ tính kháng khuẩn cao và tác dụng bồi bổ sức khỏe.

Trao đổi với Dân Việt, bà Ngô Thị Cúc, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa cho biết, hội đã tìm hiểu và nắm bắt mô hình này. Dù chưa thể nói về giá trị kinh tế nhưng đây là hướng đi mới, phù hợp với việc phát triển kinh xanh ở vùng nông thôn, đặc biệt là vùng núi rừng Bác Ái…

Nuôi ong dú giúp nâng cao thu nhập

Mô hình nuôi ong dú tại Khánh Hòa(Ninh Thuận cũ) hiện đang là một hướng khởi nghiệp nông nghiệp hiệu quả, đặc biệt nổi bật với trang trại của anh Nguyễn Hữu Trực tại phường Bảo An.

Anh Trực là một trong những người đầu tiên nuôi ong dú lấy mật, hiệu quả kinh tế cao. Nuôi ong dú, bán mật ong dú đã mang lại cho anh Trực nguồn thu nhập tốt, tạo việc làm những người khác.

Mật ong dú có giá trị dinh dưỡng và dược tính cao hơn mật ong thường, giá bán dao động từ 1, 5 - 2 triệu đồng/lít.

Ngoài bán mật, anh Trực còn cung cấp đàn giống cho người dân có nhu cầu khởi nghiệp.

Mô hình này được đánh giá là giúp người nuôi thu về hàng trăm triệu đồng mỗi năm (ví dụ điển hình thu nhập từ 300 - 700 triệu đồng/năm tùy quy mô).

Theo BÙI PHỤ/ DÂN VIỆT