Xây dựng thương hiệu bò Mông như bò Hanwoo của Hàn Quốc

Giống bò Mông là giống bò được đồng bào dân tộc Mông khi di cư đã đưa vào Việt Nam hơn 300 năm trước. Hầu như người Mông ở đâu thường có giống bò Mông ở đó, do vậy, chúng phân bố chủ yếu dựa vào cộng đồng người Mông.

Bò Mông (hay bò vàng vùng cao) là giống bò bản địa quý hiếm, nổi tiếng với khả năng thích nghi cao, chịu lạnh tốt, được ví như "lực sĩ leo núi" tại các tỉnh miền núi phía Bắc như: tỉnh Hà Giang (cũ), nay là tỉnh Tuyên Quang; tỉnh Cao Bằng...

Trọng lượng bò đực Mông trưởng thành trung bình từ 450-500kg/con, cá biệt có con nặng trên 700kg, cao lớn hơn nhiều so với các giống bò nội địa khác. Bò cái trưởng thành thường nặng khoảng 250-280kg/con.

Theo ông Phạm Kim Đăng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, để ngành chăn nôi trong nước phát triển bền vững, chúng ta phải chủ động về nguồn giống. Do đó cần phải áp dụng công nghệ, đặc biệt là công nghệ hệ gene. Bên cạnh đó, xây dựng chuồng trại với công nghệ thông minh, kinh tế tuần hoàn, vi sinh, quản trị dữ liệu để tối ưu năng suất, giảm chi phí đầu vào và mở rộng công nghiệp chế biến, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu quốc gia, đặc biệt là những vật nuôi có tiềm năng.

"Hiện nay chúng tôi đang chỉ đạo đơn vị liên quan phối hợp với KOICA để phát triển thương hiệu bò Mông theo hướng đặc sản giống như bò Hanwoo của Hàn Quốc", ông Đăng thông tin.

Bò Mông (hay bò vàng vùng cao) là giống bò bản địa quý hiếm, nổi tiếng với khả năng thích nghi cao, chịu lạnh tốt, được ví như "lực sĩ leo núi" tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Ảnh: Tuệ Linh
Ông Đăng cho biết, hồi tháng 8/2025, ông cùng các chuyên gia của Trường Đại học KonKuk (Hà Quốc) đã có đã có chương trình làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang về triển khai dự án nghiên cứu, bảo tồn, phát triển giống bò Mông trên địa bàn tỉnh.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho biết, bò Mông là giống bò địa phương, được phân bố chủ yếu tại khu vực phía Bắc tỉnh, có chất lượng thịt ngon, sức đề kháng cao, có khả năng chống chịu với tác động cao của thời tiết, dịch bệnh. Tuy nhiên hiện nay, số lượng đàn bò địa phương, trong đó có bò Mông đang có xu hướng giảm, do thị trường tiêu thụ bấp bênh, nguồn thức ăn chăn nuôi dần ít, hiệu quả kinh tế chưa cao.

Mới gần đây nhất, trong 2 ngày 21 - 22/3/2026, tại Hợp tác xã (HTX) Cát Lý (xã Thuận Hòa, tỉnh Tuyên Quang), Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với KOICA tổ chức các hoạt động đánh giá tiềm năng phát triển bò vàng Mông và tập huấn, chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi cho các địa phương vùng nguyên liệu.

Chương trình thu hút sự tham gia của đại diện chính quyền và các hộ chăn nuôi tiêu biểu các xã: Bạch Đích, Thắng Mố, Mậu Duệ, Yên Minh, Thuận Hòa.

Theo đó, HTX Cát Lý, tỉnh Tuyên Quang được Học viện Nông nghiệp Việt Nam lựa chọn để đánh giá và hỗ trợ trong khuôn khổ dự án hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững, hướng tới khai thác hiệu quả nguồn gen quý của giống bò vàng Mông bản địa. Được biết, đây là HTX có nhiều kinh nghiệm trong chăn nuôi, chế biến các sản phẩm từ thịt bò, phát triển chuỗi liên kết khép kín từ chăn nuôi – giết mổ – chế biến – tiêu thụ bền vững.

Hiện, HTX đang duy trì đàn gần 4.000 con, liên kết với khoảng 1.300 hộ dân; mỗi năm cung ứng trên 77 tấn thịt tươi cho thị trường trong và ngoài tỉnh thông qua hệ thống siêu thị, cửa hàng.

Trong khuôn khổ chương trình, các chuyên gia Hàn Quốc đã trực tiếp chia sẻ quy trình chăn nuôi bò thịt chất lượng cao, tập trung vào kỹ thuật phối trộn khẩu phần dinh dưỡng và quản lý dịch bệnh theo tiêu chuẩn quốc tế. Nội dung tập huấn giúp thành viên HTX, người dân tiếp cận phương thức chăn nuôi bài bản, từ chọn giống đến quy trình vỗ béo khoa học nâng cao chất lượng thịt.

Song song với tập huấn diễn ra hội thảo chuyên đề đánh giá khả năng sinh trưởng, chất lượng thịt, phục vụ công tác nghiên cứu, cải thiện chất lượng thịt bò H'Mông trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới. Đồng thời, các chuyên gia Hàn Quốc giới thiệu mô hình bò Hanwoo, giống bò có giá trị kinh tế cao và kinh nghiệm trong chọn tạo giống, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao tỷ lệ vân mỡ trong thịt.

Đoàn chuyên gia Hàn Quốc cũng đã khảo sát thực tế đàn bò Mông tại HTX Cát Lý, đánh giá các chỉ số kỹ thuật quan trọng như tỷ lệ mỡ dắt, chất lượng gen và tiềm năng sinh trưởng, làm cơ sở khoa học cho định hướng phát triển trong thời gian tới.

Bảo tồn giống bò quý, "nhân nhanh đàn bò Mông"

Bò Mông là giống bò bản địa quý hiếm, vì vậy, để bảo tồn giống bò nay, các nhà khoa học của Việt Nam đã có các công trình nghiên cứu và ứng dụng thành công. Theo đó, PGS.TS Sử Thanh Long - giảng viên cao cấp Khoa Thú y (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho biết, từ tháng 8/2020 - 8/2023, ông đã cùng các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Bảo tồn Đa dạng Sinh học và Bệnh nhiệt đới và Viện Chăn nuôi và Thú y triển khai đề tài: "Ứng dụng và chuyển giao công nghệ sinh sản phối giống chủ động để cải tạo và nhân nhanh đàn bò Mông vùng cao nguyên đá Hà Giang".

PGS.TS Sử Thanh Long cho hay, đề tài được triển khai trong điều kiện chăn nuôi nông hộ phân tán, khó phát hiện động dục và khó tổ chức phối giống đúng thời điểm.

Nghiên cứu tiến hành điều tra khảo sát 1.283 bò tại 4 huyện (Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Yên Minh), trong đó 793 bò được khám sinh sản và can thiệp điều trị. Các rối loạn sinh sản chính gồm thể vàng tồn lưu (31,65%), buồng trứng bình thường nhưng chậm động dục (19,92%), buồng trứng không hoạt động (16,90%), chậm động dục không rõ nguyên nhân (15,38%) và các rối loạn khác (16,14%). Can thiệp điều trị bằng các phác đồ hormone và quản lý sau đẻ đạt tỷ lệ thành công 81,08% (bò quay lại chu kỳ động dục).

Thử nghiệm định lượng progesterone huyết thanh (ELISA) trên 74 bò giúp cố định thời điểm rụng trứng và khuyến nghị thụ tinh nhân tạo cố định thời gian vào khoảng 72-84 giờ sau khi rút vòng tẩm progesterone. Trên quy mô ứng dụng, 793 lượt bò được gây động dục, 725 lượt phản ứng và được phối giống chủ động (91,42%); tổng 941 lượt phối (830 lượt thụ tinh nhân tạo; 111 lượt nhảy giống) và tỷ lệ có chửa 77,66% (563/725).

PGS.TS Sử Thanh Long cho biết, khoảng cách lứa đẻ giảm từ 15,12 tháng (trước can thiệp) xuống 12,84 tháng (nhóm bò sau đẻ áp dụng quy trình), ghi nhận 514 bê sinh ra. Đề tài đồng thời đào tạo, chuyển giao qua 3 lớp tập huấn (90 lượt học viên) và các hội thảo chuyên đề, tạo nền tảng nhân rộng diện rộng tại địa phương.

Theo BÌNH MINH/ DÂN VIỆT