Khắc phục tình trạng thoái hóa giống

Phường Lâm Viên - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng có nhiều lợi thế phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch nhờ cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, khí hậu ôn hòa, hạ tầng đô thị ngày càng đồng bộ. Song song đó, nông nghiệp công nghệ cao vẫn là thế mạnh kinh tế nổi bật với các làng hoa truyền thống như Hà Đông, Đa Thiện, Thái Phiên và những vùng chuyên canh rau, hoa, atiso.

Atiso là cây dược liệu được trồng từ lâu tại khu vực Thái Phiên, phù hợp với điều kiện canh tác ngoài trời và từng mang lại hiệu quả kinh tế ổn định cho người dân. Tuy nhiên, sau thời gian dài sản xuất, các giống lâu năm như A80, A85 đã bộc lộ tình trạng thoái hóa.

Hiện nay, nông dân chủ yếu nhân giống atiso bằng cách tách cây con từ cây mẹ. Cách làm này khiến cây giống không đồng đều, sức sinh trưởng yếu, dễ nhiễm sâu bệnh, năng suất và chất lượng dược liệu giảm dần. Từ thực tế đó, nhu cầu giống atiso mới, sạch bệnh, sinh trưởng ổn định trở thành yêu cầu cấp thiết đối với người trồng.

Từ cuối năm 2024, phường Lâm Viên phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa (Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam) triển khai 3 mô hình trồng atiso bằng cây nuôi cấy mô với tổng diện tích 3.000m².

Sau một năm triển khai, từ 3.000 cây giống sạch bệnh ban đầu, các hộ tham gia mô hình đã nhân tách được khoảng 10.000 cây giống F2 để tiếp tục sản xuất. Trước khi đưa ra đồng ruộng, cây giống được chăm sóc trong nhà kính đến giai đoạn sinh trưởng nhất định, giúp nâng khả năng thích nghi với điều kiện ngoài trời.

Nâng cao năng suất, chất lượng dược liệu

Tại tổ Nguyên Tử Lực 4 (phường Lâm Viên - Đà Lạt), gia đình ông Ngô Văn Thành đang canh tác khoảng 7.000m² atiso. Từ 1.000 cây atiso nuôi cấy mô ban đầu, ông đã nhân thêm được khoảng 5.000 cây. Hiện tổng số atiso cấy mô gia đình ông đang trồng khoảng 6.000 cây.

Theo ông Thành, giống atiso cũ trước đây bị thoái hóa nên cây chết nhiều, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Từ khi được hỗ trợ giống nuôi cấy mô, cây phát triển khỏe hơn, chất lượng cây giống tốt, cho nhiều cây con để tiếp tục nhân giống. Đây là cơ sở để gia đình ông duy trì diện tích atiso đang canh tác.

Tương tự, gia đình bà Nguyễn Thị Kim tại tổ Hòn Bồ hiện trồng khoảng 8.000m² atiso. Từ 1.000 cây atiso nuôi cấy mô ban đầu, bà đã nhân thêm được khoảng 6.000 cây. Tổng số atiso cấy mô gia đình bà đang trồng khoảng 7.000 cây.

Hơn 30 năm trồng atiso, bà Kim cho biết cây giống nuôi cấy mô sinh trưởng tốt hơn giống cũ. Cây có khả năng kháng bệnh tốt hơn, ít phải phun thuốc, công chăm sóc giảm. Sau khi tách giống, cây F2 tiếp tục sinh trưởng ổn định, tạo điều kiện để gia đình duy trì sản xuất trên diện tích hiện có.

Từ thực tế tại các hộ tham gia mô hình, giống atiso mới sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô bước đầu cho thấy khả năng sinh trưởng khỏe, cây đồng đều hơn, ít sâu bệnh, khả năng nhân giống tốt hơn so với phương pháp truyền thống.

Theo bà Phạm Thị Tư, quản lý Phòng Nuôi cấy mô - Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa, qua theo dõi sản xuất, phương pháp nhân giống truyền thống còn nhiều hạn chế như tỷ lệ sống thấp, cây không đồng đều, số lượng nhân giống ít và phụ thuộc lớn vào mùa vụ, thời tiết.

Từ đó, Trung tâm đã nghiên cứu, hoàn thiện quy trình sản xuất cây giống atiso bằng phương pháp nuôi cấy mô nhằm tạo ra cây giống khỏe mạnh, sạch bệnh, có tỷ lệ nhân giống cao. Các thí nghiệm được triển khai để xác định khả năng tái sinh chồi, nhân nhanh chồi, vươn thân, ra rễ và tỷ lệ xuất vườn.

Việc phát triển giống atiso mới bằng công nghệ nuôi cấy mô không chỉ góp phần khắc phục tình trạng thoái hóa giống mà còn tạo nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng dược liệu và giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích, từng bước củng cố vị thế cây trồng đặc trưng của địa phương.

Phường Lâm Viên - Đà Lạt có tổng diện tích sản xuất nông nghiệp 957,4ha, trong đó nông nghiệp công nghệ cao chiếm 710ha, tương đương 72% diện tích gieo trồng toàn phường. Toàn phường có 12 hợp tác xã và 7 tổ hội nghề nghiệp, chi hội nghề nghiệp, góp phần tổ chức sản xuất, liên kết nông dân và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Địa phương đã hỗ trợ 72 hộ nông dân có tài khoản trên sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, nhiều hộ chủ động đưa sản phẩm lên môi trường số, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo Phạm Hoài - Nhật Tiến/ NNVN