Ngày 5/5, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh phối hợp với UBND xã Can Lộc tổ chức hội thảo đầu bờ đánh giá mô hình canh tác lúa cải tiến (SRI) ứng dụng mạ khay, máy cấy gắn với sản xuất hữu cơ trong vụ xuân 2026. Mô hình có sự phối hợp của Tập đoàn Quế Lâm, bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế, tổ chức sản xuất và môi trường.

Mô hình được triển khai trên diện tích 5,6ha tại xứ đồng Đất Mạ và Đồng Chùa (thôn Tân Thượng). Khác với cách làm truyền thống, toàn bộ diện tích áp dụng quy trình canh tác hữu cơ và hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), sử dụng mạ khay, máy cấy và phân bón hữu cơ vi sinh, hữu cơ khoáng do Tập đoàn Quế Lâm cung ứng.

Đầu vụ, nông dân được hướng dẫn gieo mạ khay bằng máy, giúp chủ động thời gian, giảm diện tích đất làm mạ và tiết kiệm lượng giống (chỉ còn khoảng 40 - 60kg/ha). Mạ sau 17 - 20 ngày được đưa ra ruộng cấy bằng máy 6 hàng, mật độ thưa, mỗi khóm 2 - 3 dảnh. Nhờ cấy thưa, khoảng cách đồng đều, cây lúa phát triển thông thoáng, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng.

Trong suốt quá trình sản xuất, mô hình không sử dụng phân bón hóa học như trước mà chuyển sang dùng phân hữu cơ vi sinh, hữu cơ khoáng kết hợp làm cỏ sục bùn. Cách làm này giúp đất tơi xốp hơn, giữ ẩm tốt và tăng hoạt động của vi sinh vật có lợi. Đồng thời, việc điều tiết nước ngập - khô xen kẽ thay vì giữ nước thường xuyên giúp giảm đáng kể lượng nước tưới, phù hợp với điều kiện sản xuất hiện nay.

Giống lúa ĐT39 trong mô hình phát triển ổn định, thời gian sinh trưởng khoảng 116 ngày. Cây cứng, thân to, bộ rễ phát triển tốt. Đáng chú ý, trong đợt mưa lớn kèm dông lốc vừa qua, diện tích lúa trong mô hình vẫn đứng vững, không bị đổ ngã, trong khi một số diện tích xung quanh bị ảnh hưởng. Đây là yếu tố được nhiều nông dân quan tâm, nhất là trong điều kiện thời tiết ngày càng bất thường.

Nhờ cấy thưa và chăm sóc đúng kỹ thuật, ruộng lúa thông thoáng nên sâu bệnh xuất hiện ít. Trong vụ sản xuất hầu như không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Một số đối tượng như sâu cuốn lá, khô vằn, đốm nâu chỉ xuất hiện rải rác, không ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của cây lúa.

Các yếu tố cấu thành năng suất đạt mức cao: mật độ bông khoảng 240 bông/m², số hạt chắc/bông đạt 150 hạt, tỷ lệ lép thấp (5,7%). Năng suất thực thu đạt 63,4 tạ/ha, cao hơn so với diện tích sản xuất đại trà.

Điểm đáng chú ý của mô hình là chi phí đầu vào giảm rõ rệt. Lượng giống, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đều giảm, trong khi năng suất vẫn đảm bảo. Tính toán cho thấy lợi nhuận đạt khoảng 1,53 triệu đồng/sào (500m2), cao hơn sản xuất truyền thống. Đặc biệt, toàn bộ sản lượng lúa được Tập đoàn Quế Lâm thu mua với giá 8.500 đồng/kg, cao hơn giá thị trường. Việc có doanh nghiệp đứng ra bao tiêu giúp người dân yên tâm sản xuất, không còn lo được mùa mất giá.

Bà Nguyễn Thị Sâm, hộ tham gia mô hình ở thôn Tân Thượng cho biết: “Vụ này thấy rõ nhất là cây lúa khỏe, ít sâu bệnh. Đợt mưa to vừa rồi ruộng vẫn đứng, không bị đổ. Làm theo hướng hữu cơ chi phí cũng giảm, lại có đơn vị thu mua nên bà con yên tâm hơn”.

Ông Đặng Văn Bình, Trưởng thôn Tân Thượng cho biết, ban đầu bà con còn e ngại vì cấy thưa, sợ giảm năng suất. Nhưng thực tế cho thấy rõ hiệu quả, nhất là khả năng chống chịu thời tiết. Sau hội thảo, nhiều hộ đã đăng ký làm theo.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Can Lộc, mô hình đã bước đầu thay đổi tập quán sản xuất của người dân theo hướng giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm và gắn với doanh nghiệp. “Qua theo dõi thực tế, lúa sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất đạt khá và cao hơn so với sản xuất đại trà. Đặc biệt, toàn bộ sản phẩm được Tập đoàn Quế Lâm thu mua với giá cao nên người dân yên tâm sản xuất. Thời gian tới, địa phương sẽ tăng cường tuyên truyền, từng bước nhân rộng mô hình”, ông Tuấn cho biết.

Quá trình triển khai cũng cho thấy một số khó khăn. Một bộ phận nông dân chưa quen với kỹ thuật cấy thưa, điều tiết nước theo SRI. Thời tiết nắng nóng trong giai đoạn trỗ cũng ảnh hưởng nhất định đến năng suất. Những vấn đề này cần tiếp tục được hướng dẫn, điều chỉnh trong các vụ sau.

Mô hình cho thấy khả năng áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương. Việc kết hợp giữa kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa và liên kết tiêu thụ tạo ra cách làm mới giúp nâng hiệu quả sản xuất và ổn định đầu ra cho nông dân.

Theo Ánh Nguyệt/ NNVN