“Lập trình” lại nghề nuôi cua lột ở Nam bộ

Trước đây, nuôi cua lột gần như là cuộc chơi của kinh nghiệm. Người nuôi phải “canh” từng con cua, đoán thời điểm lột xác – vốn chỉ diễn ra trong vài giờ ngắn ngủi. Chỉ cần chậm tay, cua sẽ cứng vỏ, mất giá trị thương phẩm.

Tuy nhiên, theo mô hình mới do TS. Lê Mai Tùng, Giám đốc Công ty TNHH Seamorny (Đồng Nai), phát triển, toàn bộ quy trình đã được “lập trình hóa” bằng công nghệ.

Hệ thống nuôi khép kín sử dụng cảm biến và phần mềm để kiểm soát môi trường nước, dinh dưỡng và chu kỳ phát triển của cua. Nhờ đó, hiệu quả lao động tăng rõ rệt: nếu trước đây 3 người chỉ chăm được khoảng 1.000 con, thì nay 1 người có thể vận hành tới 2.000 con.

Không dừng lại ở đó, các khâu cho ăn, theo dõi tăng trưởng, thậm chí phát hiện cua chuẩn bị lột đều có thể được hỗ trợ bằng AI và tự động hóa, giảm tối đa phụ thuộc vào cảm tính của người nuôi.

Tỷ lệ cua sống tăng gấp đôi, giá trị tăng gấp bốn

Điểm đột phá lớn nhất của mô hình nằm ở tỷ lệ sống và hiệu quả kinh tế. Nếu nuôi tự nhiên, tỷ lệ sống của cua chỉ khoảng 10%, còn phương pháp truyền thống đạt khoảng 40%, thì ứng dụng AI có thể nâng lên hơn 90%.

Hao hụt giảm đồng nghĩa giá thành sản xuất được kéo xuống, trong khi sản lượng tăng lên đáng kể. Đặc biệt, hệ thống còn xác định chính xác “thời điểm vàng” thu hoạch cua lột – chỉ kéo dài khoảng 4 giờ – giúp người nuôi không bỏ lỡ khoảnh khắc quyết định giá trị sản phẩm.

Nhờ quy trình kiểm soát chặt chẽ và không sử dụng kháng sinh, cua lột đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường cao cấp. Giá trị vì thế có thể cao gấp 4 lần so với cua thịt tiêu thụ nội địa.

Vấn đề của nuôi cua lột là, theo một số nông dân khởi nghiệp nghề nuôi cua lột trước đây: Kỹ thuật nuôi cua lột không khó, vấn đề là duy trì ổn định nguồn cua nguyên liệu để làm cua lột.

Ông Trần Quang Vinh, (TP.HCM) từng khởi nghiệp với nghề nuôi cua lột cho rằng, đã từng xây dựng vùng nuôi cua nguyên liệu tại miền Tây nhưng cuối cùng dự án nuôi cua lột của ông vẫn thất bại.

“Muốn làm cua lột phải có nguồn cua nguyên liệu. Mua cua nguyên liệu loại 100g - 150g. Quá trình cho cua lột khoảng 15 ngày. Và lúc đó cua khoảng 200g - 250g. Nuôi tiếp thành cua thành phẩm thì bán. Giá cua lột trên thị trường vào khoảng vài trăm ngàn đồng/kg. Nghề nuôi cua lột rất có tiềm năng kinh tế vì có thị trường và giá trị kinh tế cao, nhưng hiện nguồn cua nguyên liệu không đảm bảo nên khó làm”, ông Vinh nhận xét.

Không chỉ là câu chuyện năng suất, mô hình nuôi cua lột bằng AI còn gợi mở hướng đi cho nông nghiệp hiện đại – nơi người nông dân giảm lao động chân tay nhưng vẫn nâng cao thu nhập.

Tại hội thảo “Nông nghiệp thông minh” vừa qua tại TP.HCM, khái niệm “nông nghiệp hạnh phúc” được nêu ra như một mục tiêu của nông nghiệp thông minh, TS. Lê Mai Tùng chia sẻ, công nghệ cao chính là “chìa khóa” để ngành nông nghiệp bứt phá. Khi áp dụng đúng cách, AI và tự động hóa không chỉ giúp tối ưu sản xuất mà còn cải thiện chất lượng sống của người làm nông.

Hiện mô hình nuôi cua lột bằng ứng dụng AI đã được triển khai và nhân rộng tại một số địa phương như Cà Mau, Đồng Nai, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển nuôi trồng thủy sản công nghệ cao tại ĐBSCL.

Tuy vậy, để mô hình lan tỏa mạnh mẽ hơn, TS.Tùng cho rằng cần thêm “vốn mồi” từ nhà nước và các quỹ đầu tư nhằm hỗ trợ giai đoạn đầu, giúp doanh nghiệp hoàn thiện công nghệ và chứng minh tính khả thi trên diện rộng.

Sự chuyển dịch từ nuôi cua truyền thống sang nuôi bằng AI không chỉ là thay đổi công cụ, mà là thay đổi tư duy sản xuất: từ “làm theo kinh nghiệm” sang “làm theo dữ liệu”.

Trong bối cảnh nông nghiệp đang chịu áp lực về chi phí, nhân công và tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng cao, mô hình này cho thấy một hướng đi rõ ràng: muốn cạnh tranh, phải chính xác, minh bạch và công nghệ hóa.

Nuôi cua lột bằng AI vì thế không còn là câu chuyện thử nghiệm, mà đang dần trở thành lời giải thực tế cho bài toán nâng tầm giá trị thủy sản Việt.

Theo TRẦN ĐĂNG/ DÂN VIỆT