Giá thanh long chạm đáy, nông dân Long An (cũ) bất lực đòi “bỏ nghề”

Thời gian gần đây, đi dọc các "thủ phủ" thanh long từ Đồng Tháp đến Tây Ninh, đâu đâu cũng nghe những tiếng thở dài của nhà vườn. Niềm vui ngắn chẳng tày gang, đợt tăng giá nhẹ nửa tháng sau Tết Nguyên đán 2026 với mức 22.000-23.000 đồng/kg (loại 3) nhanh chóng hạ nhiệt và lao dốc không phanh.

Hiện tại, giá thanh long ruột đỏ loại xô chỉ còn dao động 12.000-12.500 đồng/kg. Nếu chấp nhận bán lựa, loại 3 chỉ còn 15.000 đồng/kg và loại 4 rớt thảm hại còn 9.000-10.000 đồng/kg. Đáng buồn hơn, thanh long ruột trắng hiện chỉ còn từ 4.000-5.000 đồng/kg loại xô. Mức giá này thấp hơn năm ngoái đến 7.000 đồng/kg.

Ông Lê Văn Chính Nhỏ, một chủ vườn tại xã An Lục Long, tỉnh Tây Ninh ngậm ngùi: "Vụ thanh long này xem như trắng tay, lỗ nặng vì chi phí phân thuốc mấy tháng qua tăng cao quá, giá bán lại quá thấp".

Tại "thủ phủ" thanh long Long An (địa phận vừa sáp nhập Tây Ninh), không khí cũng ảm đạm không kém. Anh Võ Văn Khanh (xã Tân Hòa, Tây Ninh) chua chát chia sẻ: "Thanh long năm nay lỗ te tua! Giá xuất Trung Quốc giờ có 10.000 đồng/kg chứ nhiêu. Trong khi đó, giá phân, giá thuốc lên tới 40%-50%. Cứ đợt này đợt kia nó lên đều đều, thuốc nào cũng lên hết".

Hiện, anh Khanh đang trồng thanh long sạch kiểu giàn chữ T với gần 3ha, chất lượng trái hướng tới xuất khẩu sang thị trường khó tính… Vì mục tiêu trồng thanh long sạch xuất sang thị trường châu Âu, anh Khanh phải sử dụng phân bón hữu cơ cho vườn thanh long.

Dù đã chủ động chuyển dịch sang hướng trồng hữu cơ để nâng cao chất lượng, anh Khanh vẫn không thoát khỏi vòng xoáy thua lỗ do tỷ lệ dạt (loại bỏ) quá cao, lại thêm áp lực “khớp lệnh” thu hoạch ngặt nghèo theo lịch tàu chạy. Quá mệt mỏi và bế tắc, anh Khanh cay đắng thừa nhận: "Lúc này em làm nản quá, chắc em bỏ... Tính năm nay chuyển đổi sang nghề nào khác chứ theo ngành này miết mệt quá rồi, không có khởi sắc gì hết!".

Nghịch lý “đầu vào lên, đầu ra tuột”

Cùng chung nỗi niềm, anh Nguyễn Vạn Thành (Giám đốc HTX Vạn Thành, Tây Ninh) lý giải sâu hơn về nghịch lý đang bóp nghẹt ngành thanh long: "Cái đầu vào thì lên mà cái đầu ra thì tuột, nguyên nhân cũng vì mình phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc".

Theo anh Thành, những nhà vườn đi theo con đường xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật, Hàn, Úc... thì vẫn sống khỏe, bán được giá cao (khoảng 19-20 USD cho thùng 5kg, tính ra gần 100.000 đồng/kg). Tuy nhiên, số lượng này quá ít do vướng mắc về bản quyền giống và tiêu chuẩn chất lượng. Phần lớn nông dân vẫn chọn lối mòn canh tác truyền thống, phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái xuất tiểu ngạch sang Trung Quốc.

"Giờ bên đó họ siết chặt lắm. Hổm rày báo đăng hàng toàn bị trả về do nhiễm dư lượng chất cấm. Ai kiểm soát được dư lượng thì bán được, còn làm theo kiểu truyền thống xưa nay là thua. Cứ đổ hàng loạt vô kho Trung Quốc, họ ép giá, dạt hàng là mình ôm đầu máu liền", anh Thành phân tích.

Để cứu lấy loại trái cây từng là “vàng ròng” của miền Nam, việc thay đổi tư duy sản xuất từ “lượng” sang “chất” là con đường sống còn duy nhất. Tại Tây Ninh, cuộc đua làm chủ công nghệ và tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP đang diễn ra quyết liệt để giải bài toán xuất khẩu.

Tỉnh Tây Ninh tiếp tục đẩy mạnh đề án phát triển vùng sản xuất thanh long ứng dụng công nghệ cao (chủ yếu tại địa phận tỉnh Long An đã sáp nhập Tây Ninh). Mục tiêu không chỉ là thay đổi hệ thống tưới tiết kiệm, chong đèn LED điều khiển nghịch vụ, mà cốt lõi là kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hướng đến sản xuất sạch, xóa bỏ tư duy "may rủi" khi bán qua đường tiểu ngạch. Hiện nay, diện tích thanh long ứng dụng công nghệ cao (ƯDCNC) tại Long An (đã sáp nhập Tây Ninh) khoảng hơn 5.700ha (gần chạm mốc mục tiêu 6.000ha mà đã đề ra cho giai đoạn đến năm 2025). Tổng diện tích thanh long tại địa phận này 7.800ha-8.500ha.

Tây Ninh đang định hình lại bản đồ cây ăn trái với diện tích thanh long ứng dụng công nghệ cao ngày càng mở rộng. Tỉnh tập trung thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào quy trình khép kín từ khâu trồng, thu hoạch đến nhà máy đóng gói, cấp đông phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang châu Âu và Trung Đông. Việc quy hoạch các vùng trồng đạt chuẩn mã số vùng trồng (OTAS) đang được xem là tấm "thẻ thông hành" bắt buộc để thanh long Tây Ninh không rơi vào vết xe đổ "giải cứu".

Rời khỏi những vùng đất thanh long, câu nói của những người nông dân vẫn ám ảnh: "Làm sạch thì sống, làm thường thì chết". Rõ ràng, đã đến lúc người trồng thanh long phải dũng cảm bước qua tư duy cũ, bắt tay vào làm nông nghiệp tử tế, nghiêm túc, nếu không muốn chứng kiến cảnh những vườn cây chín đỏ bị chặt hạ trong nước mắt.

Theo TRẦN ĐÁNG/ DÂN VIỆT